ኦሪት ዘሌዋውያን 16

ምዕራፍ 16 ኣብዚ ምዕራፍ እዚ፡ ብዛዕባ እቲ ዓመታዊ በዓል መዓልቲ ምምሕሓር ወይ ምስዓር ሓጢኣት ምምስራት ንረክብ። እዚ ድማ ከምቲ ሃዋርያ ኣብ እብ. 9:7 ወዘተ. ዘመልክቶ፡ ከም ካልእ ዝኾነ ስነ-ስርዓታዊ ሕጊ፡ ብዙሕ ወንጌል ዝሓዘ እዩ። ቅድሚ ሕጂ ብዛዕባ መስዋእቲ ሓጢኣት ንፍሉያት ሰባት፡ ኣብ ፍሉያት ኣጋጣሚታት ዚቐርብ ዝተፈላለየ ሕግታት ነይሩና። እዚ ግና ብዛዕባ እቲ ኩሉ ህዝቢ ዝምልከቶ ዝተሰርዐ መስዋእቲ እዩ። ኩሉ ኣገልግሎት እታ መዓልቲ ንሊቀ ካህናት ተዋሂቡ እዩ።

I. ናብ ቅድስተ ቅዱሳን ኣብዛ መዓልቲ እዚኣ ጥራይ እዩ ኪኣቱ ዝኽእል (ቁ. 1, 2)።

II. ብተልባሕታ ዝተሰርሐ ክዳን ተኸዲኑ እዩ ኪመጽእ ዘለዎ (ቁ. 4)።

III. ንርእሱ መስዋእቲ ሓጢኣትን መስዋእቲ ምሕራርን ኬምጽእ ኣለዎ (ቁ. 3)፣ መስዋእቲ ሓጢኣቱ የቕርብ (ቁ. 6–11)፣ ድሕሪኡ ብገሊኡ ደም መስዋእቲ ሓጢኣቱ ናብ ውሽጢ መጋረጃ ይኣቱ፣ ዕጣን የዕጥን፣ ነቲ ደም ድማ ኣብ ቅድሚ መንበር ምሕረት ይነዝሕ (ቁ. 12–14)።

IV. ንህዝቢ ክልተ ኣጣል ኪዳለዋ ኣለወን፣ ዕጫ ድማ ኣብአን ይወድቕ፣ እሞ ድማ፣ 1. ሓንቲ ኻብአን ንህዝቢ መስዋእቲ ሓጢኣት ክትከውን ኣለዋ (ቁ. 5, 7-9)፣ ደማ ድማ ኣብ ቅድሚ መንበር ምሕረት ኪነዝሕ ኣለዎ (ቁ. 15–17)፣ ድሕሪኡ ድማ ገሊኡ ደም ክልቲኡ መስዋእቲ ሓጢኣት ኣብ ልዕሊ መሰውኢ ኪነዝሕ ኣለዎ (ቁ. 18, 19)። 2. እታ ሓንቲ ድማ ንኣዛዜል እትኸውን ፍየል ክትከውን ኣለዋ (ቁ. 10)፣ ሓጢኣት እስራኤል ኣብ ልዕሊኣ ኪናዘዝ ኣለዎ፣ ድሕሪኡ ድማ ናብ በረኻ ኽትስደድ ኣለዋ (ቁ. 20–22)፣ እቲ ዘሰጎጋ ድማ ብስነ-ስርዓት ርኹስ ኪኸውን ኣለዎ (ቁ. 26)።

V. ድሕሪኡ መስዋእቲ ምሕራር ኪቐርብ፣ ስብሒ መስዋእቲ ሓጢኣት ኣብ መሰውኢ ኺሕረግ፣ ስጋኡ ድማ ካብ ሰፈር ወጻኢ ኺሕረግ ነበረ (ቁ. 23–25, 27, 28)።

VI. እቲ ህዝቢ ነታ መዓልቲ ብቕዱስ ዕረፍትን ብቕዱስ ሓዘንን ንሓጢኣት ኪሕልዋ ነበሮም፤ እዚ ድማ ንዘለኣለም ስርዓት ኪኸውን ነበረ (ቁ. 29, ወዘተ)።

ቁጽሪ 1-4 ኣብዚ ዘሎ፣

I. እዚ ሕጊ ብዛዕባ መዓልቲ ምምሕሓር ዝወጸሉ እዋን፡ ድሕሪ ሞት ክልተ ደቁ ንኣሮን እዩ ነይሩ (ቁ. 1)፣ እዚ ድማ ኣብ ምዕ. 10:1 ኣንቢብናዮ ኣሎና። 1. ኣሮን እቲ ዝተረፈ ሓጢኣት ንቤተሰቡ ኸይጸንብሮ ወይ (ካህናት ሓጢኣት ንምግባር ቅሩባት ስለ ዝነበሩ) ካልእ ሓጢኣት ካልኦት ደቁ ንቤተሰቡ ኸየጥፍኦ ብምፍራህ፡ ንቤቱ ምምሕሓር ብኸመይ ከም ዝገብር ተመሪሑ ነይሩ፣ እዚ ድማ ምስ ኣምላኽ ንምጽናዕ እዩ፤ ምኽንያቱ እቲ ምምሕሓር ንቤቱ መጽንዒ ኪኸውንን በረኸት ከይተቋረጸ ኺቕጽልን እዩ። 2. ካህናት ብሞት ናዳብን ኣቢሁንን ናብ ኣምላኽ ብፍርሃትን ብቕዱስ ኣኽብሮትን ኪቐርቡ ተጠንቂቖም (ብዘይካ እዚ እንተመጺኦም ኣብ ሓደጋ ይወድቁ)፡ ኣብዚ ብኸመይ ብዘይ ሓደጋ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ነቲ መምርሒታት እንተተኸቲሎም፡ ብዘይነገርካዮ ረብሓን ምጽንናዕን ዝቐረበ ምቕራብ ከም ዝግበር መምርሒታት ተዋሂቡ ኣሎ። ብዘይግቡእ ምቕራብ ስለ ዝጠፍኡ፡ እቶም ዝተረፉ “ሽዑ ብፍጹም ኣይንቐርብን” ኪብሉ ኣይግባእን፣ የግዳስ “ሽዑ ብሕጊ ክንገብሮ ኢና” ኪብሉ ኣለዎም። ንሳቶም ብሓጢኣቶም ሞይቶም፣ ስለዚ ኣምላኽ ንዝተረፉ ብጸጋኡ ይከናኸኖም፣ ምእንቲ ኸይመውቱ። ከምዚ ገይሩ ፍርዲ ኣምላኽ ኣብ ገሊኦም ንኻልኦት መምህሪ ኪኸውን ኣለዎ።

II. ዕላማ እዚ ሕጊ። ሓደ ዕላማኡ ንቕድስተ ቅዱሳን፡ ኣብ ውሽጢ መጋረጃ፡ እቲ ሽኪና ወይ መለኮታዊ ክብሪ ኣብ መንጎ ኪሩቤል ኪቕመጥ ዝፈተወሉ ቦታ፡ ኣኽብሮት ንምሕላው እዩ ነይሩ። “ናብ ኣሮን ተዛረብ፡ ናብ ቅዱስ ቦታ ኩሉ ሳዕ ከይኣቱ” (ቁ. 2)። ቅድሚ መጋረጃ ገሊኦም ካህናት ኩሉ መዓልቲ ዕጣን ኣብ ልዕሊ መሰውኢ ወርቂ ንምዕጣን ይመጹ ነበሩ፣ ግናኸ ናብ ውሽጢ መጋረጃ ሊቀ ካህናት ጥራይ እዩ ዚኣቱ ነይሩ፣ ንሱ ድማ ኣብ ዓመት ሓንቲ መዓልቲ ጥራይ፣ ብብዙሕ ስነ-ስርዓትን ጥንቃቐን። እቲ ኣምላኽ ፍሉይ ምህላዉ ዘርኣየሉ ቦታ ልሙድ ኪኸውን የብሉን። ናብ ኣዳራሽ ንጉስ ምድሪ ብዘይ ምጽዋዕ ዝኾነ ሰብ ኪኣቱ እንተዘይተፈቒዱሉ፣ እኳ ደኣ ንንግስቲ እውን ብሞት ትቕጻዕ እንተኾይና (ኣስ. 4:11)፣ ነቲ ንጉስ ነገስታት እውን ተመሳሳሊ ቅዱስ ኣኽብሮት ምሃብ ኣየድልንዶ ነይሩ፧ ግናኸ ብወንጌል ክርስቶስ ዝተገብረ ብሩኽ ለውጢ እንታይ ምዃኑ እዩ እዚ ዝርአ። ኩሎም ጽቡቓት ክርስትያናት ሕጂ ብመጋረጃ ኣቢሎም ናብ ቅድስተ ቅዱሳን ኩሉ መዓልቲ ንምእታው ደፋርነት ኣለዎም (እብ. 10:19, 20)፤ ብድፍረት ድማ ንቐርብ (ከምቲ ኣሮን ብፍርሃትን ብርርዕታን ኪቐርብ ዝነበሮ ዘይኮነስ) ናብ መንበር ጸጋ ወይ መንበር ምሕረት (እብ. 4:16)። ምግላጽ ምህላው ኣምላኽን ጸጋኡን ብስምዒት ዚርአ ኣብ ዝነበረሉ እዋን፡ ከምዚ ጌሮም ኪሕጸሩን ኪሕለዉን ኣድላዪ ነይሩ፣ ምኽንያቱ እቶም ነገራት ስምዒት ዝያዳ ልሙዳት ኣብ ዝኾኑሉ እዋን፡ ዝያዳ ፍርሓት ወይ ባህታ የጉድሉ እዮም፤ ሕጂ ግና ብፍጹም መንፈሳውያን ስለ ዝኾኑ፡ እቲ ነገር ካልእ እዩ፣ ምኽንያቱ እቶም ነገራት እምነት ዝያዳ ኣብ ዝተዘራረቡሉ እዋን፡ ዝያዳ ዕቤትኦምን ጽቡቕነቶምን ይገልጹ እዮም፤ ስለዚ ሕጂ ኩሉ ሳዕ ናብቲ ብኢድ ዘይተሰርሐ ቅዱስ ቦታ ንምእታው ብደሓን መጺእኩም ኢና ንብል፣ ምኽንያቱ ብእምነት ምስ ክርስቶስ ኣብ ሰማያዊ ቦታታት ክንቕመጥ ተገይርና ኢና (ኤፌ. 2:6)። ሽዑ ኣሮን ኩሉ ሳዕ ኪቐርብ ኣይነበሮን፣ ምእንቲ ኸይመውት፤ ሕጂ ግና ምእንቲ ኽንነብር ኩሉ ሳዕ ኪንቐርብ ኣሎና። ሞትና ርሕቀት ጥራይ እያ። ሽዑ ኣምላኽ ኣብ ልዕሊ መንበር ምሕረት ብደበና ተገሊጹ ነይሩ፣ ሕጂ ግና ብግሁድ ገጽ፡ ብጸሊም ደበና ዘይኮነስ፡ ብንጹር መስትያት ክብሪ እግዚኣብሔር ንርኢ ኢና (2 ቈረ. 3:18)።

III. እቲ ናይዛ መዓልቲ እዚኣ ዕዮ ዝተዋህቦ ሰብ፡ ንሱ ድማ ሊቀ ካህናት ጥራይ እዩ ነይሩ። “ኣሮን ከምዚ ገይሩ ናብ ቅዱስ ቦታ ኺኣቱ” (ቁ. 3)። ንሱ ኣብ መዓልቲ ምምሕሓር ኩሉ ባዕሉ ኺገብር ነበሮ። ሓደ ካልእ ግና፡ ብሕማም ይኹን ብስነ-ስርዓታዊ ርኽሰት ዝኾነ ይኹን ነገር እንተወሪድዎ፡ ዕዮ እታ መዓልቲ ኺፍጽም ከይከኣለ፡ ተካኢኡ ወይ ደጋፊኡ ኪኸውን ተዳልዩ ነይሩ። ኩሎም ክርስትያናት መንፈሳውያን ካህናት እዮም፣ ግናኸ ክርስቶስ ጥራይ እዩ ሊቀ ካህናት፣ ንሱ ጥራይ እዩ ምምሕሓር ዚገብር፣ ንሱ ድማ ሓጋዚ ወይ ተካኢ ኣየድለዮን።

IV. ኣከዳድና ሊቀ ካህናት ኣብዚ ኣገልግሎት እዚ። ብፍሉይ ንርእሱ ዝነበሮ ሃብታም ክዳውንቲ ኺለብስ ኣይነበሮን። ኤፉድ ምስቲ ውቁር ኣእማን ዘለዎ ኺለብስ ኣይነበሮን፣ የግዳስ ምስ እቶም ንኡሳን ካህናት ብሓባር ዚለብሶም ዝነበረ ተልባሕታ ዝተሰርሐ ክዳን ጥራይ እዩ ዚለብስ ነይሩ (ቁ. 4)። እቲ ዝተሓተ ክዳን ኣብዛ መዓልቲ ትሕትና እዚኣ ዝበለጸ ይኸውን ነይሩ፤ ዝቐጠነን ዝቐለለን ስለ ዝነበረ ድማ፡ ንዕዮ እታ መዓልቲ ዝያዳ ቅልጡፍ ኪኸውን ይሕግዞ ነይሩ፣ እዚ ድማ ኩሉ ብኢዱ ኺሓልፍ ነበሮ። ክርስቶስ፡ ሊቀ ካህናትና፡ ንሓጢኣትና ኣብ ባህርይና ምምሕሓር ገበረ፤ ብኽብሪኡ ዘይኮነስ፡ ብተልባሕታ ዝተሰርሐ ክዳን ሞትና፣ ንጹህ እዩ ግናኸ ትሑት።

ኣብ ዝርዝር መስዋእትታት ዓብዪ መዓልቲ ደም ምብጃው ከይኣተና፡ እቲ ስርዓት ክሳብ ዝውዳእ ንሓዋሩ ዝጸንዕ ደንቢ ከምዝኾነ ክንርኢ ንኽእል ኢና። ንሕና ብቐጻሊ እንበድል ክሳብ እንህሉ፡ ብቐጻሊ ደም ምብጃው የድልየና። ሕጊ ንነፍስና ብዛዕባ ሓጢኣት ምጥራዕ፡ ኩሉ ንብዓት፡ እንተላይ ንብዓት ንስሓ፡ ካብ ኣዒንትና ዝድምሰስሉ ቦታ ክሳብ እንበጽሕ ዝጸንዕ ደንቢ እዩ። እቶም መስዋእትታት ሓጢኣት ከርሕቁን ንሕሊና ኸኣ ካብኡ ከንጽሁ ከምዘይከኣሉ ሃዋርያ ከም መረጋገጺ ዝጠቕሶ፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዓመት ኣብ መዓልቲ ደም ምብጃው ብኣኦም ናይ ሓጢኣት መዘኻኸሪ ይግበር ከምዝነበረ እዩ (ዕብራውያን 10:1,3)። እቲ መስዋእትታት ብምድግጋሞም፡ ናብ ደም ምብጃው ዝገብርዎ ጻዕሪ ደካም ከምዝነበረ የርኢ። እዚ ኸኣ ብሓንሳእ ናይ ክርስቶስ ስጋ ብምቕራብ ጥራይ እዩ ክኸውን ዝኽእል፤ እቲ መስዋእቲ ድማ ዳግማይ ምድጋም ኣየድለዮን።

ቁጥር 5-14 ኣይሁዳውያን ጸሓፍቲ ከም ዝብልዎ፣ ቅድሚ መዓልቲ ምትዕራቕ ሓጢኣት ንሸውዓተ መዓልቲ ሊቀ ካህናት ካብ ቤቱ ወጺኡ ኣብ ሓንቲ ክፍሊ ቤተ መቕደስ ኪቕመጥ ነበሮ፣ ንኣገልግሎት እዛ ዓባይ መዓልቲ እዚኣ ምእንቲ ኺዳሎ። በዘን ሸውዓተ መዓልትታት እዚአን ንሱ ባዕሉ ስራሕ እቶም ትሕተ ካህናት ብዛዕባ መስዋእቲ፣ ዕጣን፣ ወዘተ. ይገብር ነበረ፣ ንእዛ መዓልቲ እዚኣ ምእንቲ ኺዳሎ። ብዛዕባ እቲ ምሉእ ኣገባብ ምእንቲ ኺፈልጥ፣ እቲ ስርዓት ደጋጊሙ ኺንበበሉ ነበሮ።

1. ኣገልግሎት እታ መዓልቲ ኣዝዩ ንግሆ ብወትሩ ብዝቐርብ ናይ ንግሆ መስዋእቲ ኺጅምር ነበሮ፣ ቅድሚ ምልባሱ ምሉእ ኣካላቱ ድሕሪ ምሕጻቡ፣ ድሕሪኡ ድማ ኣእዳዉን ኣእጋሩን እንደገና ሓጺቡ። ድሕሪኡ ነቲ ዕለታዊ ዕጣን ኣንደደ፣ ነቲ መብራህቲ ኣዳለወ፣ ነቲ ንእዛ መዓልቲ እዚኣ እተመደበ ፍሉይ መስዋእቲ ድማ ኣቕረበ (ኣብዚ ኣይኮነን፣ ግናኸ ዘሁ. 29:8)፣ ሓደ ብዕራይ፣ ሓደ ድዑል፣ ሾውዓተ ገንሸላት፣ ኩሎም ንዝሓርር መስዋእቲ። እዚ ድማ ብናይ ሊቀ ካህናት ክዳውንቱ ከም ዝገበሮ ይሕሰብ።

2. ሕጂ ነቲ ኽቡር ክዳውንቱ ኼውጽእ፣ ርእሱ ኺሕጸብ፣ ክዳውንቲ በፍታ ኺለብስ ነበሮ፣ ንእግዚኣብሔር ድማ ናይ ገዛእ ርእሱ ብዕራይ ኬቕርብ ነበሮ፣ እዚ ድማ ንርእሱን ንቤቱን መስዋእቲ ሓጢኣት ኪኸውን ነበሮ፣ ቁ. 6። እቲ ብዕራይ ኣብ መንጎ ቤተ መቕደስን መሰውእን ተነቢሩ ነበረ፣ እቲ ኣብዛ ጥቕሲ እዚኣ እተጠቕሰ ምቕራቡ ድማ፣ ንሓጢኣታቱን ንሓጢኣት ቤቱን ብቕንዕና ኺእመን፣ ንምሕረተን ድማ ብትግሃት ኪጽሊ፣ እዚ ድማ ኣእዳዉ ኣብ ርእሲ እቲ ብዕራይ ብምግባር ነበረ።

3. ድሕሪኡ ኣብ ልዕሊ እተን ክልተ ኣጣል ዕጣ ኺድርቢ ነበሮ፣ እዘን ኣጣል እዚአን (ክልቲአን ሓቢረን) ንማሕበር ሓደ መስዋእቲ ሓጢኣት ኪኾና ነበራ። ሓንቲ ኻብዘን ኣጣል እዚአን፣ ንሓጢኣት ንጽድቂ ኣምላኽ ምትዕራቕ ከም ዝግበር ምልክት ኪትሓረድ ነበራ፣ እታ ሓንቲ ድማ፣ ብምሕረት ኣምላኽ ሓጢኣት ከም ዝተሰረየ ወይ ከም ዝተኣልየ ምልክት ኪትስደድ ነበራ። ክልቲአን ቅድሚ ዕጣ ምድራቡ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ሓቢረን ኪቐርባ ነበራ (ቁ. 7)፣ ድሕሪኡ ድማ እታ ኣጣል ኣዛዜል ባዕላ፣ ቁ. 10። ገሊኦም ኣጣል ንመስዋእቲ ሓጢኣት እተመርጻሉ ምኽንያት፣ ብዘይጥዑም ሽታአን፣ እቲ ናይ ሓጢኣት ምጽያፍ ስለ ዝውክል እዩ ይብሉ። ካልኦት ድማ፣ እቶም ኣረማውያን ሽዑ ዝሰግድሎም ዝነበሩ ኣጋንንቲ፣ ንኣምለኽቶም ብመልክዕ ኣጣል ይረኣዩ ስለ ዝነበሩ፣ ኣምላኽ ንህዝቡ ኣጣል ኪስውኡ ኣገደዶም፣ ምእንቲ ንኣጣል ኪስውኡ ከይፍተኑ።

4. እቲ ድሕሪኡ ኺግበር ዝነበሮ ነገር፣ ነቲ ንርእሱን ንቤቱን መስዋእቲ ሓጢኣት ዝኾነ ብዕራይ ምቕታል ነበረ፣ ቁ. 11።