ኦሪት ዘጸአት 13

ምዕራፍ 13 ኣብዚ ምዕራፍ እዚ ንረክብ፡

I. እግዚአብሔር ንእስራኤል ዝሃቦም ትእዛዛት፡

1. ንዅሎም በዅሮም ናብኡ ኺቕድሱ (ቁ. 1, 2)።

2. ካብ ግብጺ ምድሓኖም ኪዝክሩ (ቁ. 3, 4)፡ ነዚ ንምዝካር ድማ በዓል ዘይበዅዐ ቂጣ ኺገብሩ (ቁ. 5-7)።

3. ነዚ ፍልጠት እዚ ብዅሉ ዝከኣል ጥንቃቐ ንደቆም ኬመሓላልፉ (ቁ. 8-10)።

4. ንበዅሪ እንስሳኦም ንእግዚአብሔር ኬፍልዩ (ቁ. 11-13)፡ ነዚ ድማ ንደቆም ኬረድኡ (ቁ. 14-16)።

II. እግዚአብሔር ንእስራኤል ካብ ግብጺ ምስ ኣውጽኦም ዝገበረሎም ክንክን።

I. ንመንገዶም ምምራጽ (ቁ. 17, 18)።

2. ኣብ መገዲ ምምራሕ (ቁ. 20-22)።

III. ንኣዕጽምቲ ዮሴፍ ዝገበሩሎም ክንክን (ቁ. 19)።

ቁጽሪ 1-10 ንዝኽሪ ንዘለኣለም ንምቕጻል ክንክን ተገይሩ ኣሎ፡

I. በዅሪ ግብጻውያን ምስ ተቐትሉ፡ በዅሪ እስራኤል ምድሓኖም።

ነቲ ፍሉይ ሞገስ ንምዝካርን ንኡኡ ንምምስጋንን፡ በዅሪ ኣብ ኵሉ ዘመን ንእግዚአብሔር ከም ፍሉያቱ ኺቕደስ (ቁ. 2)፡ ከምኡውን ኪድሓን ነበሮ (ቁ. 13)። እግዚአብሔር፡ ብመሰል ፍጥረት ወናኒን ልዑል ገዛኢ ዅሉ ፍጥረት ዝኾነ፡ ኣብዚ ብመሰል ምክልኻል ብፍላይ ንበዅሪ እስራኤላውያን ይሓትት፡ ንዅሎም በዅሪ ንኣይ ቅድሱ። ወለዲ ንበዅሮም ብኸምኡ ናቶም ገይሮም ኪርእዩ ኣይነበሮምን፡ ቅድሚኡ ብኽብሪ ንእግዚአብሔር ከቕርብዎም፡ መሰሉ ኣብ ልዕሌኦም ከም ዝኾነ ኺእመኑ፡ ብሓደ ዝተወሰነ ዋጋ ድማ ካብኡ ኺቕበልዎም ነበሮም። እሞ ኸኣ፡

1. ብፍሉይ ዝተፈልየ ምሕረት ዝተረፈና ነገር፡ ብፍሉይ መገዲ ንኽብሪ እግዚአብሔር ኪውፈ ኣለዎ። ህይወትና ወይ ህይወት ደቅና ካብ ጥፍኣት ምስ ደሓነ፡ ቢያንስ ብግብሪ እምነትን ምጽዋትን ዝምስገን ነገር ኪግበር ይግባእ።

2. እግዚአብሔር፡ ቀዳማይን ዝበለጸን ስለ ዝኾነ፡ ቀዳማይን ዝበለጸን ኪረክብ ይግባእ። እቲ ዝኸበርናዮን ዝበለጸ ዝኾነናን ንኡኡ ኸነረክብ ይግባእ። በዅሪ ሓጎስን ተስፋን ስድራኦም ነበሩ። ስለዚ፡ ንሳቶም ናተይ ኪኾኑ እዮም፡ ይብል እግዚአብሔር። ነቲ ኣብዛ ዓለም እዚኣ ዝበለጸ እንፈትዎ ነገር ንኡኡ ንምሃብ ድሉዋት እንተኾንና፡ ነግዚአብሔር ዝበለጸ ከም እንፈትዎ (ከምቲ ዝግባእ) ኪርአ እዩ።

3. እቲ ንእግዚአብሔር ዝተቐደሰት ቤተ ክርስትያን ናይ በዅሪ እያ (እብ. 12:23)። ክርስቶስ ኣብ ብዙሓት ኣሕዋት በዅሪ እዩ (ሮሜ 8:29)፡ ብሓድነቶም ድማ ምስኡ፡ ኵሎም እንደገና ዝተወልዱን ካብ ላዕሊ ዝተወልዱን ከም በዅሪ ይቑጸሩ። ንሳቶም ልዕልና ክብረትን ስልጣንን ኣለዎም፡ ደቅን እንተኾይኖም ድማ ወረስቲ እዮም።

II. ካብ ግብጺ ምውጻኦም ዝዝክር ነገር እውን ንዘለኣለም ኪቕጽል ኣለዎ፡ “ነዛ መዓልቲ እዚኣ ዘክርዋ (ቁ. 3)። ከምቲ ዝበለጸት መዓልቲ ህይወትኩም፡ መዓልቲ ልደት ህዝብኹም፡ ወይ ድማ ካብ ግዝኣት ንላዕሊ ዝኾነት መዓልቲ ብጽሕናኹም ብጽቡቕ ምልክት ዘክርዋ።” ከምኡ ድማ መዓልቲ ትንሳኤ ክርስቶስ ኪዝከር ይግባእ፡ ከመይሲ ብእኡ ምስ ክርስቶስ ካብ ቤት ባርነት ሞት ተንስእና። ቅዱስ ጽሑፍ ክርስቶስ ብኣየናይ መዓልቲ ዓመት ከም ዝተንስአ ብንጹር ኣይነግረናን (ከምቲ ሙሴ ንእስራኤላውያን ብኣየናይ መዓልቲ ዓመት ካብ ግብጺ ከም ዝወጹ ዝነገሮም፡ ዓመት ዓመት ኪዝክርዎ)፡ ግናኸ ብፍላይ ብኣየናይ መዓልቲ ሰሙን ከም ዝነበረ ይነግረና፡ እዚ ድማ እቲ ዝበለጸ ምድሓን ስለ ዝኾነን ዝዓበየ ኣገዳስነት ስለ ዘለዎ፡ ሰሙናዊ ኪዝከር ከም ዝግባእ ብንጹር የርኢ። ዘክርዎ፡ ከመይሲ እግዚአብሔር ብሓይሊ ኢዱ ኣውጺኡኩም እዩ። እሞ ኸኣ፡ ኣብ ዝኾነ ምድሓን ዝበዝሐ እግዚአብሔርን ሓይሉን ክሳዕ ዝርአ፡ ክሳዕኡ መጠን ዝዝከር ይኸውን። ሕጂ ድማ፡ ምእንቲ ኪዝከር፡

1. በዓል ዘይበዅዐ ቂጣ ኺገብሩ ርግጸኛታት ኪኾኑ ኣለዎም (ቁ. 5-7)። ምዝካሮም ጥራይ ኣይነበረን፡ የግዳስ እቲ እግዚአብሔር ዝመደቦ መገዲ ብምጥቃም፡ ነቲ ዝኽሪ ንምዕቃብ ዝተመደቡ ኣገባባት ብምጥቃም፡ መዘከርታኡ ኬብዕሉ ነበሮም። ከምኡ ድማ፡ ኣብ ትሕቲ ወንጌል፡ ንክርስቶስ ምዝካር ጥራይ ዘይኮነስ፡ ነዚ ንምዝካሩ ኽንገብሮ ይግባእ። እሞ ኸኣ፡ እቲ ምብኳዕ ዘይምጥቃም ክሳዕ ክንደይ ጥብቂ ምዃኑ ኣስተብህሉ (ቁ. 7)። ዘይበዅዐ ቂጣ ምብላዕ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ኣብ ኵሉ ቦታኦም እውን ኪርአ ኣይነበሮን። በዚ መሰረት፡ ልምዲ ኣይሁድ፡ ቅድሚ በዓል ፋስጋ፡ ኵሉ ዝበዅዐ ቂጣ ካብ ኣባይቶም ምውጻእ ነበረ። የንድድዎ ወይ ይቐብርዎ፡ ወይ ድማ ፈርኪ ፈርኪ ገይሮም ብንፋስ ይዘርእዎ ነበሩ። ዝኾነ ምብኳዕ ከይተርፍ ብዝነደደ ሻምብራ ኣብ ኵሉ ማዕዘናት ኣባይቶም ብትግሃት ይድህስሱ ነበሩ። እቲ ኣብዚ ጉዳይ እዚ ዝተኣዘዘ ጥንቃቐን ጥብቅናን ዝዓለመሉ፡ (1.) ነቲ በዓል ዝያዳ ክብሪ ንምሃብ፡ በዚ ድማ ብደቆም ዝያዳ ኪስተብሃለሉ፡ ንሳቶም ድማ፡ “ስለምንታይ እዚ ዅሉ ዝግበር?” ኢሎም ኪሓትቱ። (2.) ኵሉ ሓጢኣት ካባና ንምውጋድ ክሳዕ ክንደይ ክንጥንቀቕ ከም ዝግባእ ንምምሃር (1 ቈረ. 5:7)።

2. ንደቆም ትርጉሙ ኺምህሩ፡ ታሪኽ ምድሓኖም ካብ ግብጺ ድማ ኪነግሩዎም ኣለዎም (ቁ. 8)። እሞ ኸኣ፡ (1.) ንደቂ ኣብ ፍልጠት እግዚአብሔር ብግዜኡ ንምምሃር ክንክን ኪግበር ኣለዎ። ኣብዚ ጥንታዊ ሕጊ ንትምህርቲ ሃይማኖት ኣሎ። (2.) ንደቂ ብግዜኡ ምስ ታሪኻት ቅዱስ ጽሑፍ ምልላይን ምልማድን ፍሉይ ዓብዪ ጥቕሚ ኣለዎ። (3.) ነቲ እግዚአብሔር ንቤተ ክርስትያኑ ዝገበሮ ዓበይቲ ግብራት፡ እቶም ብዓይንና ኣብ ዘመንና ዝረኣናዮምን እቶም ብእዝንና ዝሰማዕናዮምን ኣቦታትና ዝነገርናዮምን፡ ንኽብሪ እግዚአብሔርን ንጥቕሚ ነፍሳት ደቅናን ክንነግሮም ዘለና ዕዳ እዩ፡ “በታ መዓልቲ እቲኣ (መዓልቲ በዓል) ንወድኻ እዚ ነገር እዚ ኸተረድኦ ኢኻ።” ነቲ ስርዓት ኬብዕሉ ከለዉ፡ ኪገልጽዎ ነበሮም። ኵሉ ነገር ብግዜኡ ጽቡቕ እዩ። ፋስጋ ንምልክትን ንመዘከርታን ተመዲቡ እዩ፡ ሕጊ እግዚአብሔር ኣብ ኣፍካ ምእንቲ ኪኸውን። እሞ ኸኣ፡ ንግብራት እግዚአብሔር ክንዝክር ኣለና፡ ምእንቲ ኣብ ትሕቲ ጽልዋ ሕጊ እግዚአብሔር ክንጸንሕ። እቶም ሕጊ እግዚአብሔር ኣብ ልቦም ዘለዎም ድማ ኣብ ኣፎም ኪህልዎም ይግባእ፡ ንርእሶም ዝያዳ ንምጽላውን ንኻልኦት ንምምሃርን ድማ ብተደጋጋሚ ኺዛረቡሉ ይግባእ።

13:1-10 ንጥፍኣት በኹራት ግብጺ፡ ካብ ሰብን ካብ እንስሳን ዚርከቡ፡ ከምኡ'ውን ምድሓን እስራኤላውያን ካብ ባርነት ንምዝካር፡ በኹራት ደቂ ተባዕትዮ እስራኤላውያን ንእግዚአብሔር ተፈሊዮም። በዚ ድማ ህይወቶም ብቤዛነት ምትዕርራቕ፡ ብግዚኡ ንሓጢኣት ኪግበር ዝነበሮ፡ ከም ዝተሓልየሎም ተገሊጹሎም ነበረ። ከምኡ'ውን ህይወቶም፡ በዚ ኣገባብ እዚ ካብ ሞት ዝተበዝሐ፡ ሕጂ ንኣገልግሎት ኣምላኽ ኪቕደስ ከም ዘለዎ ኪሓስቡ ነበሮም። ወለዲ ኣብቶም በኹራት ደቆም ዝኾነ ይኹን መሰል ከም ዘለዎም ጌሮም ኪርእዩ ኣይነበሮም፡ ክሳዕ ብወግዒ ንኣምላኽ ዘቕርብዎምን ንርእሱ ድማ ኣብኦም መሰሉ ዚፈቕዱሉን። ብፍሉይ ጸጋ ተሓዲጉልና ዘሎ፡ ንኽብሪ ኣምላኽ ኪውዕል ይግባእ፤ እንተወሓደ ድማ፡ ገለ ምስጋና ብግብሪ ኣምልኾን ምሕረትን ኪግበር ይግባእ። ምዝካር ምውጻኦም ካብ ግብጺ ኩሉ ዓመት ኪካየድ ኣለዎ። መዓልቲ ትንሳኤ ክርስቶስ ኪዝከር ይግባእ፡ ከመይሲ በኣኡ ምስ ክርስቶስ ካብ ቤት ባርነት ሞት ተንስእና። ቅዱስ ጽሑፍ ክርስቶስ ኣብ ኣየናይ መዓልቲ ዓመት ከም ዝተንስአ ብንጹር ኣይነግረናን፡ ግናኸ ኣብ ኣየናይ መዓልቲ ሰሙን ከም ዝነበረ ብፍላይ ይገልጽ፤ ከም ዝዓበየ ምድሓን መጠን ድማ፡ ሰሙናዊ ኪዝከር ይግባእ። እስራኤላውያን በዓል ዘይብሑቝ ኪሕልዉ ኣለዎም። ብትሕቲ ወንጌል ድማ፡ ንክርስቶስ ምዝካር ጥራይ ዘይኮነስ፡ ቅዱስ ምሳሑ'ውን ኪሕልዉ ይግባእ። "ንእኡ ንምዝካር እዚ ግበሩ።" ከምኡ'ውን ንህጻናት ፍልጠት ኣምላኽ ንምምሃር ክንጥንቀቕ ኣለና። እዚ ንትምህርቲ ክርስትና ዝኸውን ኣረጊት ሕጊ እዩ። ንህጻናት ብግዜኡ ምስ ታሪኻት መጽሓፍ ቅዱስ ንምልላይ ዓብይ ጥቕሚ ኣለዎ። እቶም ሕጊ ኣምላኽ ኣብ ልቦም ዘለዎም ድማ፡ ኣብ ኣፎም ኪህልዎም ይግባእ፡ ንርእሶም ንምትንካፍን ንኻልኦት ንምምሃርን ድማ ብዙሕ ግዜ ኪዛረቡሉ ኣለዎም።

13:11-16 በዅራት እንስሳታት ንመስዋእቲ ዘይጥቀማ ዝነበራ፡ በተን ንመስዋእቲ ዚጥቀማ ዝነበራ ኺቕየራ ወይ ከኣ ኪጠፍኣ ነይረን። ነፍሳትና ንጽድቂ ኣምላኽ ተወሪሰን እየን፡ እምብኣርሲ፡ ብመስዋእቲ ክርስቶስ ቤዛነት እንተዘይረኺበን፡ ፈጺመን ኪጠፍኣ እየን። እዘን ትካላት እዚኤን ንሳቶም ንጐይታ ምፍቃርን ምግልጋልን ዝብል ግዴታኦም ብቐጻሊ ኬዘኻኽርኦም እየን። በዚ ኸምዚ ኸኣ፡ ጥምቀትን ድራር ጐይታን፡ እንተተገልጻን እንተተገብረለንን፡ ንኣና ኬዘኻኽሩና ኸምኡውን ንሓድሕድና ብዛዕባ እምነትናን ግዴታናን ንኽንዘኻኸር ዕድል ኪህቡና እዮም።

ቁጥር 11-16

እዚህ ላይ፣

I. ብዛዕባ ንበዅሮም ንኣምላኽ ምውፋይ ዝምልከት ተወሳኺ መምርሒታት።

1. በዅሪ እንስሳታቶም ከም ክፋል ጥሪቶም ንኣምላኽ ኪውፈዩ ነበሮም። እቶም ናይ ንጹሃት እንስሳታት—ጊደር፣ ገንሸል፣ ድሕንጊ—ተባዕትዮ እንተኾይኖም፣ ኪስወኡ ነበሮም (ዘጸ. 22:30፤ ዘሁ. 18:17, 18)። እቶም ናይ ርኹሳት እንስሳታት፣ ከም ኣግራብ፣ ብገንሸል ኪብጀዉ ወይ ርእሶም ኪድብደብ ነበሮም። ከመይሲ እቲ ርኹስ ዘበለ (ከምቲ ኩላትና ብባህርይና ዘለናዮ) እንተዘይተበጅዩ፣ ኪጠፍእ እዩ (ቁ. 11, 13)።

2. በዅሪ ደቆም ኪብጀዉ ነበሮም፣ ከምቲ ኣህዛብ ንደቆም ንሞሎኽ ዝሰውኡዎ ኸኣ ብዝኾነ ይኹን መገዲ ኪስወኡ ኣይነበሮምን። ዋጋ በጃ በዅሪ ብሕጊ (ዘሁ. 18:16) ሓሙሽተ ሲቃል ተወሲኑ ነበረ። ኩላትና ንቍጥዓን መርገምን ኣምላኽ ተገዛእቲ ነበርና፤ ብደም ክርስቶስ ተበጅና፣ ምስ ማሕበር በዅራት ክንጽምበር ኢና። ንደቆም ከምኡውን ንበዅሪ ርኹሳት እንስሳታት ኪብጅዉ ነበሮም፣ ከመይሲ ደቅና ብባህርይኦም ርኹሳት እዮም። ንጹህ ነገር ካብ ርኹስ መን ከውጽእ ይኽእል፧

II. ብዛዕባ ንደቆምን ንኹሎም እቶም ወለዶታት ብዛዕባ እዚ ነገር እዚ ግዜ ብግዜ ምምሃር ዝምልከት ተወሳኺ መምርሒታት። ኩሎም እቶም በዅራት ከምዚ ኾይኖም ከም ዝተወፈዩ ምስ ረኣዩ፣ ትርጉሙ ኪሓቱ እዮም ተባሂሉ ይሕሰብ፤ ወለዶምን መምህራኖምን ከኣ (ቁ. 14–16) ኣምላኽ ንበዅራቶምን ንኹሎም በዅራቶምን ዝነበሮ ፍሉይ መሰል፣ ካብ ሰይፊ እቲ ኣጥፋኢ መልኣኽ ብፍሉይ ስለ ዝሓለዎም ከም ዝተመስረተ ኪነግሩዎም ኣለዎም። በዚ መገዲ እዚ ስለ ዝደሓኑ፣ ኬገልግልዎ ኣለዎም።

ማስታወሻ፦

1.