ኦሪት ዘዳግም 21

21:1-9 ገዳሊ እንተዘይተረኺቡ፡ ካብ ምድሪ በደል ንምውጻእ፡ ነቲ ሓጢኣት ምፍራህን ምጽላእን ዝገልጽ ዓብይ ስነስርዓት ተተኣናገደ። ምድላው ኣምላኽ ድማ እዚ ዕንቁር ግብሪ ጸልማት ብብዙሕ ግዜ ብድንቂ ኣንጺሩዎ፡ ሓጢኣት ገበነኛታት እውን ብብዙሕ ግዜ ብዘገርም ኣገባብ ይረኽቦም ነይሩ። ፍርሒ ቅትለት ኣብ ልቢ ኵሉ ሰብ ብዕምቆት ክስረጽ ኣለዎ፡ ኵሉ ድማ ንገበነኛታት ኣብ ምርካብን ምቕጻዕን ክተሓባበር ይግባእ። ሽማግለታት ብዝኾነ ኣገባብ ነቲ ሓጢኣት ከምዘይሓገዙ ወይ ከምዘይተሓባበሩ ክምስክሩ ነይሮም። ካህናት ድማ ኣምላኽ መሓሪ ምእንቲ ክኸውን፡ ምእንቲ እታ ሃገርን ህዝብን ናብ ኣምላኽ ክጽልዩ ነይሮም። ካልኦት ብሓጢኣቶም ዝመልኡዎ መዐቀኒ፡ ንሕና ብጸሎትና ባዶ ክንገብሮ ይግባእ። ኵሉ ድማ በዚ ዓብዪ ስነስርዓት፡ ንቕትለት ንምክልኻል፡ ንምርካብን ንምቕጻዕን ኣዝዩ ጥንቃቐን ትግሃትን ክጥቀም ክመሃር ነይሩ። ካብዚ ድማ ኵላትና ኣብ ሓጢኣት ካልኦት ካብ ምሕባር ክንጥንቀቕ ክንመሃር ንኽእል። እንተዘይገሰጽናዮም ድማ፡ ምስቲ ዘይፍረያዊ ግብሪ ጸልማት ሓብሮት ይህልወና።

ምዕራፍ 21 ኣብዚ ምዕራፍ እዚ ዝተገብረ ምድላው፡

I. ነቲ ደም ዘፍሰሰ ኻብ ፍርዲ ምስ ሃደመ፡ ንቕትለት ደም ካብ ምድሪ ንምውጋድ (ቁ. 1-9)።

II. ንኽብሪ እታ ምርኮኛ ጓል ንምሕላው (ቁ. 10-14)።

III. እቲ በዅሪ ወዲ እኳ እንተ ዘይተፈትወ፡ ንመሰሉ ንምሕላው (ቁ. 15-17)።

IV. ንዓማጺ ወዲ ንምግታእን ንምቕጻዕን (ቁ. 18-21)።

V. ንኽብሪ ሰብኣዊ ኣካላት ንምሕላው፡ እዚ ድማ እቲ ዝኸፍአ ገበነኛታት ኣካላት እውን እንተኾነ፡ ብሰንሰለት ክስቀል ዘይብሉ፡ ግናኸ ብኽብሪ ክቕበር ዝግባእ እዩ (ቁ. 22, 23)።

ቁጽሪ 1-9 ብቐደም ሕግታት፡ ንሓደ ብፍቓዱ ዝቐተለ ሰብ ብትግሃት ንምስዓብን ብውጽኢታዊ ንምቕጻዕን (ምዕ. 19:11 ወዘተ.) ምድላው ተገይሩ ነይሩ እዩ። ንዕኡ ምቕታል ድማ ንቕትለት ደም ካብ ምድሪ ምውጋድ ነይሩ። ግናኸ እዚ ክግበር እንተ ዘይተኻኢሉ፡ እቲ ቐታሊ እውን እንተ ዘይተረኽበ፡ እቲ ቐታሊ ብዘይቅጽዓት ስለ ዝተረፈ፡ ምድሪ ርኽሰት ኣይትረክብን እያ ኢሎም ክሓስቡ የብሎምን። ኣይፋልን፡ ነቲ ርኽሰት ንምውጋድ፡ ነቲ ሓጢኣት ከም ዝፈርህዎን ከም ዝጸልእዎን ንምግላጽ፡ ዓቢይ ስርዓት ኣብዚ ተዳልዩ ኣሎ።

I. እቲ ዝተገመተ ጉዳይ፡ ሓደ ዝተቐትለ ሰብ ተረኺቡ፡ መን ከም ዝቐተሎ ግን ኣይፍለጥን እዩ (ቁ. 1)። ምስጢራዊ ግብሪ ጸልማት፡ ብምድላው ኣምላኽ፡ ብግዜኡ ብድንቂ ናብ ብርሃን ወጺኡ እዩ። ብዘገርም ፍጻመታት ድማ፡ ሓጢኣት እቶም ገበነኛታት ይረኽቦም እዩ፡ ክሳዕ ክንድዚ ድማ፡ "ቕትለት ኣይሕባእን" ዝብል ምስላ ኮይኑ ኣሎ። ግናኸ ኩሉ ግዜ ከምኡ ኣይኮነን። ሓድሓደ ግዜ፡ እቲ ሰይጣን ኣብዛ ዓለም እዚኣ ዝህቦ ናይ ምስጢርን ናይ ምሕረትን ተስፋታት ይፍጸም። ግናኸ ንሓጺር ግዜ ጥራይ እዩ። ምስጢራዊ ቕትለታት ዝግለጸሉ ግዜ ይመጽእ እዩ። ምድሪ ደማ ኽትገልጽ እያ (ኢሳ. 26:21)፡ ፍርዲ ንዕኡ ምስ ዝሓትት። ካብ ሰብ ዝሃደሙ ቅጽዓት ድማ፡ ኣብ ትሕቲ ጽድቂ ፍርዲ ኣምላኽ ዝወድቁሉ ዘለኣለማዊ ግዜ ይመጽእ ኣሎ። ብዙሓት ቕትለታትን ካልኦት እከያትን ኣብዛ ዓለም እዚኣ ብዘይቅጽዓት ስለ ዝፍጸሙ፡ ዝሓለፈ ንምሕታት፡ መዓልቲ ፍርዲ ክህሉ ኣድላዪ ይገብሮ (መክ. 3:15)።

II. ኣብዚ ጉዳይ እዚ እንታይ ክግበር ከም ዘለዎ መምርሒታት ተዋሂቡ ኣሎ። ኣስተብህሉ፡

1. ነቲ ቐታሊ ብትግሃት ከም ዝተደለየ፡ መሰኻኽር ከም ዝተመርመሩ፡ ኩነታት ድማ ብጥንቃቐ ከም ዝተሓተተ፡ እንተ ተኻኢሉ ነቲ ገበነኛ ንምርካብ፡ ተገሚቱ እዩ። ግናኸ፡ ድሕሪ ኩሉ፡ ክረኽብዎ እንተ ዘይከኣሉ፡ ወይ ድማ ንሓደ እኳ ክኸስሱ እንተ ዘይከኣሉ፡ ሽዑ፡

(1.) ሽማግለታት እታ ዝቐረበት ከተማ (እታ 23 ዳያኑ ዝነበርዋ) ብዛዕባ እዚ ጉዳይ እዚ ክግደሱ ነይርዎም። እታ ዝቐረበት ከተማ ኣየነይቲ ምዃና እንተ ዘይተፈልጠ፡ እቲ ዓቢይ ሳንሄድሪን ነዚ ጉዳይ እዚ ብልክዕ መለክዒ ንምውሳን ልኡኻት ክልእኽ ነይርዎ (ቁ. 2, 3)። ማሕለፊ፡ ህዝባውያን ሰባት ብዛዕባ ህዝባዊ ጥቕሚ ክግደሱ ኣለዎም። እቶም ኣብ ከተማታት ስልጣንን ክብርን ዘለዎም ድማ፡ ንጸገማት ንምፍታሕን፡ ኣብ ከባቢኦም ዘሎ ጌጋ ንምእራምን ርእሶም ከውፍዩ ኣለዎም። እቶም ዝቐረብዎም ድማ፡ ከም ኣገልገልቲ ኣምላኽ ንጽቡቕ፡ ካብ ጽቡቕ ጽልዋኦም ዝዓበየ ግደ ክረኽቡ ኣለዎም።

(2.) ካህናትን ሌዋውያንን ኣብዚ ስርዓት እዚ ክሕግዙን ክመርሑን ነይርዎም (ቁ. 5)፡ እዚ ድማ ነቲ ኣገባብ ብኹሉ መዳዩ ብመሰረት ሕጊ ንምምራሕ፡ ብፍላይ ድማ ኣብዚ ዜሕዝን ኣጋጣሚ እዚ ናብ ኣምላኽ ዝቐርብ ጸሎት፡ ኣፍ ህዝቢ ንምዃን (ቁ. 8)። ኣምላኽ ንእስራኤል ንጉሶም ስለ ዝነበረ፡ ኣገልገልቱ ድማ ዳያኖም ክኾኑ ነይርዎም። ብቓሎም ድማ፡ ከም ኣፍ ቤት ፍርዲን ኣብ ሕግታት ምሁራትን ኮይኖም፡ ኩሉ ክርክር ክፍረድ ነይርዎ። እስራኤል ከምዚ ዝኣመሰሉ መምርሕታት፡ ሓለውቲ፡ ከምኡውን ገዛእቲ ምህላዎም ፍሉይ መሰሎም ነይሩ። ኣብ ኩሉ ኣጋጣሚታት ድማ፡ ብፍላይ ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ቅዱስ ነገራት፡ ክጥቀሙሉ ግቡኦም ነይሩ።

(3.) ሓንቲ ጥጃ ናብ ሓደ ጭርጭርን ዘይተሓርሰን ሸኻራ ክውርዱዋን ኣብኡ ድማ ክቐትልዋን ነይርዎም (ቁ. 3, 4)። እዚ መስዋእቲ ኣይነበረን (ምኽንያቱ ናብ መሰውኢ ኣይተምጽአን)፡ ግናኸ ነቲ ቐታሊ ኣብ ኢዶም እንተ ረኺቦምዎ፡ ከምኡ ገይሮም ከም ዝቐትልዎ ዝገልጽ ስርዓታዊ መብጽዓ ነይሩ። እታ ጥጃ ኣብ ኣርዑት ዘይተጸምደት ክትከውን ኣለዋ፡ እዚ ድማ (ገሊኦም ከም ዝብልዎ) እቲ ቐታሊ ወዲ በልያል ምዃኑ ንምሕባር እዩ። ናብ ሓደ ጭርጭር ሸኻራ ክትመጽእ ኣለዋ፡ እዚ ድማ ነቲ ግብሪ ዘስካሕክሕ ምዃኑ ንምሕባርን፡ እቲ ደም ኣብ ምድሪ ዘምጽኦ ርኽሰት ናብ ምድረ በዳ ከም ዝቕይራን ንምሕባር እዩ። ኣይሁድ ድማ፡ ድሕሪ እዚ፡ እቲ ቐታሊ እንተ ዘይተረኺቡ፡ እታ እታ ጥጃ ዝተቐትለትላ ሸኻራ ፈጺማ ኣይትሕረስን ኣይትዝራእን እያ ይብሉ።

(4.) ሽማግለታት ኣብ ልዕሊ እታ ዝተቐትለት ጥጃ ኢዶም ብማይ ክሕጸቡን፡ ነዚ ንጹህ ደም ባዕሎም ከም ዘየፍሰሱ ጥራይ ዘይኮነስ፡ መን ከም ዘፍሰሶ እውን ከም ዘይፈልጡ (ቁ. 6, 7)፡ ከምኡውን ነቲ ቐታሊ ብፍላጥ ከም ዘይሓብእዎ፡ ንኽሃድም ከም ዘይሓገዝዎ፡ ወይ ድማ ብዝኾነ ይኹን መገዲ ከም ዘይሓገዝዎ ክምስክሩ ነይርዎም። ዳዊት ነዚ ልምዲ እዚ ይጠቅስ፡ መዝ. 26:6፡ "ኣነ ኢደይ ብንጽህና ክሕጸብ እየ"። ጲላጦስ ግን ነዚ እንተ ተጠቒሙሉ (ማቴ. 27:24)፡ ንክርስቶስ ንጹህ ምዃኑ እናፈለጥዎ ክፈርዶ ከሎ፡ ካብ ገበን ንጹህ ደም ግን ርእሱ ነጻ ገበረ፡ ብኸፋእ ገይሩ እዩ ኣምሲሉዎ። "Protestatio non valet contra factum" — መብጽዓታት ብግብሪ ምስ ዝቃረኑ ዋጋ የብሎምን።

(5.) ካህናት ድማ ንኣምላኽ ንሃገርን ህዝብን ክልምኑ ነይርዎም፡ ኣምላኽ ድማ ምሕረት ክገብረሎም፡ እቲ ንሓጢኣት ቕትለት ምሕላፍ ዝግብኦ ፍርዲ ድማ ከየምጽኣሎም ክልምኑ ነይርዎም። እቲ ቐታሊ ወይ ካብ ከተማኦም ምዃኑ ወይ ድማ ኣብ ከተማኦም ተሓቢኡ ምህላዉ ክግመት ይኽእል እዩ። ስለዚ ድማ፡ ኣብ ማእከሎም ብምህላዉ ከይጎድኡ ክልምኑ ነይርዎም (ዘሁ. 16:22)። "ዎ እግዚኣብሔር፡ ንህዝብኻ እስራኤል ምሓሮም" (ቁ. 8)። ማሕለፊ፡ እከይ እኩያት ክንሰምዕ ከሎና፡ ምድሪ ብእኡ ስለ እትቃዝምን እትርዕድን፡ ንኣምላኽ ምሕረት ንምድሪና ብትግሃት ክንልምን የድልየና። እቲ ካልኦት ብሓጢኣቶም ዝመልእዎ መለክዒ፡ ብጸሎትና ባዶ ክንገብሮ ኣሎና። ሕጂ፡

2. እዚ ስርዓት እዚ ዝተሰርዐሉ ምኽንያት፡

(1.) ብዛዕባ እቲ ቕትለት ህዝባዊን ግሉጽን ዘተ ንምፍጣር እዩ፡ እዚ ድማ ብዝኾነ ይኹን መገዲ ንምርካቡ ምኽንያት ክኸውን ይኽእል እዩ።

(2.) ንህዝቢ ብፍርሂ ገበን ደም ንምምላእ እዩ። እዚ ድማ ነቲ ደም ዘፍስስ ሰብ ሕልናኡ ጥራይ ዘይኮነስ (እዚ ኩላትና ምስ ዳዊት ክንጽሊ የለዓዕለና፡ "ካብ ገበን ደም ኣድሕነኒ")፡ ነታ ደም ዝፈሰሰትላ ምድሪ እውን የርክሳ። ንዳኛ ፍርዲ ንምግባር ይጭድር፡ እቲ ጭድርታ እንተ ዘይተሰምዐ ድማ፡ ንሰማይ ፍርዲ ንምድሪ ይጭድር። እቲ ቐታሊ ዘይፍለጥ እንተ ነይሩ፡ ነቲ ምድሪ ካብ ገበን ንምድሓን ብዙሕ ጥንቃቐ ክግበር እንተ ነይሩ፡ እቲ ቐታሊ እናተፈልጠ እንተ ተኸዊሉ ግን፡ ካብ ገበን ንምድሓን ፈጺሙ ዘይከኣል ነይሩ። ኩሉ ሰብ፡ ብዚ ስርዓት እዚ፡ ንቕትለት ንምክልኻል፡ ንምርካብ፡ ከምኡውን ንምቕጻዕ ዝኸኣሎም ኩሉ ክገብሩ ክምሃሩ እዮም። ኣረማውያን መርከበኛታት እውን ገበን ደም ይፈርሁ ነይሮም (ዮና. 1:14)።

(3.) ኩላትና ካብ ካልኦት ሰባት ሓጢኣት ንምስታፍን፡ ድሕሪ ፍጻሜኡ ድማ፡ ነቲ ሓጢኣት ወይ ነቲ ሓጥእ ብምድጋፍ፡ ወይ ድማ ኣብ ቦታና ብዘይምምስካር፡ ተሓባበርቲ ንኸይንኸውን ክንጥንቀቕ ንምምሃር እዩ። ነቲ ፍረ ዘይብሉ ግብሪ ጸልማት እንተ ዘይገሰጽናዮን፡ ኣንጻሩ ምስክርነትና እንተ ዘይሃብናን፡ ምስኡ ሕብረት ኣሎና ማለት እዩ። ንሓጢኣት ሓደ ኣባል ቤተ ክርስትያን ቆሮንቶስ ዝነበሮም ንስሓ፡ ከምዚ ዝኣመሰለ ጥንቃቐ፡ ከምዚ ዝኣመሰለ ንጽህና፡ ከምዚ ዝኣመሰለ ቅዱስ ቍጥዓ፡ ፍርሂ፡ ከምኡውን ሕነ ምፍዳይ (2 ቈረ. 7:11) ኣፍሪዩ እዩ፡ እዚ ድማ በቲ ኣብዚ ዝተሰርዐ ስርዓት ዝተመልክተ እዩ።

ቁጥር 10-14 በዚ ሕጊ እዚ፡ ሓደ ወተሃደር እንተ ደልዩ ንምርኮኡ ኺምርዖ ተፈቒዱሉ ነይሩ። ሙሴ እዚ ፍቓድ እዚ ዝሃቦም ብሰሪ ጭካኔ ልቦም እዩ ነይሩ፣ ምኽንያቱ ነዚኣቶም ከምዚ ዓይነት መርዓ ኺፍቀደሎም እንተ ዘይከውን፡ ንርእሶም ብኣታቶም ኬርክሱ ምፈተኑ ነይሮም፣ በዚ ኸኣ ሰፈር ብኸምዚ ዓይነት እከይ ምተረበሸ ነይሩ። እቲ ሰብኣይ ድሮ ሰበይቲ ከም ዘላቶን ነዛ ሰበይቲ እዚኣ ኸኣ ከም ካልአይቲ ሰበይቲ ኸም ዝወስዳን እዩ ዝግመት ነይሩ፣ ከምቲ ኣይሁድ ዝጽውዕዋ። እዚ ንዘይተገቡ ትምኒታት ሰብኣይ ምፍቃድ፡ ልቦም ድሕሪ ኣዒንቶም ዝኸደሉ፡ ምስ ሕጊ ክርስቶስ ብፍጹም ዝሰማማዕ ኣይኮነን። ስለዚ ኸኣ፡ በዚ መዳይ እዚ ኻልኦትን፡ ሕጊ ክርስቶስ ንሕጊ ሙሴ ብኽብሪ ኣዝዩ ይበልጾ። ወንጌል ሓንቲ ሰበይቲ ዘላቶ ሰብኣይ ካልእ ኪወስድ ኣይፈቅድን እዩ፣ ከመይሲ ኻብ መጀመርታ ኸምኡ ኣይነበረን። ወንጌል ንሓንቲ ሰበይቲ፡ ጽብቕቲ እኳ እንተኾነት፡ ብትምኒት ምጥማት ይኽልክል፣ ንኹሉ ዘይተገቡ ትምኒታት ምቕታልን ምኽሓድን ከኣ ይእዝዝ፣ እዚ ኸኣ ከም የማነይቲ ኢድ ምቚራጽ ዝኸብድ እኳ እንተኾነ። ቅድስቲ ሃይማኖትና ኸኣ፡ ካብ ናይ ኣይሁድ ንላዕሊ፡ ንኽብሪ ነፍሲ ኣብ ልዕሊ ስጋ፡ ንመንፈስ ኣብ ልዕሊ ስጋ ዘለዎ ስልጣን ኣዝያ ተዕብዮን ትድግፎን እያ፣ እዚ ኸኣ ምስቲ ብዛዕባ ህይወትን ዘይመውትን ዝገብሮ ክብራዊ ምግላጽን ምስቲ ዝሓሸ ተስፋን ዝሰማማዕ እዩ።

ግናኸ፡ ወተሃደራት እዚ ፍቓድ እዚ እኳ እንተ ተዋህቦም፡ ከየበላሽዎ ጥንቃቐ ተገይሩ እዩ፣ ማለት፡

I. እቲ ምርኮኛ ዝደለየቶ እኳ እንተኾነት፡ ብዕብዳን ብምግባር ንርእሶም ከየበላሹ። "ንሳ ሰበይትኻ ኽትከውን እንተ ደሊኻ (ቁ.