ኦሪት ዘዳግም 12

12:1-4 ሙሴ ናብቶም ንእስራኤል ከረክቦም ዝነበሮም ሕግታት በጺሑ፡ ብኣምልኾ ኣምላኽ ዝምልከቱ ኸኣ ጀመረ። እስራኤላውያን ንስርዓታትን ልምድታትን ኣምለኽቲ ጣኦት ናብ ኣምልኾ ኣምላኽ ከየምጽኡ ተነጊሮም፡ ንዝበለጸ ንገብሮ ኢና ብዝብል ሰበብ እውን ኣይኮነን። ኣምላኽን ገንዘብን ክንዓብይ ኣይንኽእልን ኢና፤ ንሓቀኛ ኣምላኽን ንጣኦታትን ክንሰግድ እውን ኣይንኽእልን፤ ከምኡ እውን ብክርስቶስ የሱስ ክንውከልን፡ ብኣጉል እምነታትን ወይ ብናይ ገዛእ ርእስና ጽድቂ ምትእምማናትን ክንምርኮስ እውን ኣይንኽእልን።

ምዕራፍ 12 ሙሴ ኣብዚ ምዕራፍ እዚ፡ ንእስራኤል ኪህቦም ዝነበሮ ፍሉያት ሕግታት ይገልጽ ኣሎ። ብኣምልኾ ኣምላኽ ዝምልከቱ ሕግታት ይጅምር፡ ብፍላይ ድማ ብዛዕባ እቲ ኣምላኽ ብፍሉይ ዝቐንኣሉ ካልኣይ ትእዛዝ ዝገልጹ።

I. ንኹሉ ትርፉን ዝተረፈን ናይ ጣኦት ኣምልኾ ብምሉኡ ኬጥፍኡ ኣለዎም (ቁ. 1-3)።

II. ናብ ድንኳን ኣምልኾ ቐሪቦም ኪጸንሑ ኣለዎም (ቁ. 4, 5)። እቲ ናይ መጀመርታ ትእዛዝ ንኹሉ ሓሶት ኣምልኾ ንምክልኻል ዝዓለመ ነበረ፡ እቲ ዳሕረዋይ ድማ ነቲ ኣምላኽ ዝሰርዖ ኣምልኾ ንምዕቃብ። በዚ ዳሕረዋይ ሕጊ እዚ፡

1. ንኹሉ መስዋእቶም ናብ መሰውኢ ኣምላኽ፡ ንኹሉ ቅዱስ ነገሮም ድማ ናብቲ ንሱ ዝመርጾ ቦታ ኬምጽኡ ተኣዚዞም ኣለዉ (ቁ. 6, 7, 11, 12, 14, 18, 26–28)።

2. ብሓፈሻ ኸምቲ ሕጂ ኣብ በረኻ ዝገብርዎ ዝነበሩ (ቁ. 8–11)፡ ከምኡውን ከምቲ ከነኣናውያን ዝገበርዎ (ቁ. 29–32) ኸይገብሩ ተኸልኪሎም ኣለዉ። ብፍላይ ድማ ነቲ ዝተቐደሰ ነገር ኣብ ገዛኦም ኪበልዑ (ቁ. 13, 17, 18)፡ ወይ ነቲ ዝተሰርዐ ኣገልግሎት ኪሓድጉ (ቁ. 19) ተኸልኪሎም ኣለዉ።

3. ስጋ ኸም ንቡር መግቢ ኣብ ገዛኦም ኪበልዑ ተፈቒዱሎም ኣሎ፡ ደም እንተ ዘይበልዑ ግን (ቁ. 15, 16፡ ከምኡውን እንደገና ቁ. 20–26)።

ቁጽሪ 1-4 ካብቶም ዓበይቲ ናይ መጀመርታ ሓቅታት፡ ማለት ኣምላኽ ከም ዘሎን ሓደ ኣምላኽ ጥራይ ከም ዘሎን፡ እዞም ዓበይቲ መሰረታዊ ሕግታት ይፍልፍሉ፡ እቲ ኣምላኽ ኪምለኽ ከም ዘለዎ፡ ንሱ ጥራይ ድማ፡ ስለዚ ድማ ካልእ ኣምላኽ ቅድሚኡ ኸይህልወና። እዚ እቲ ቀዳማይ ትእዛዝ እዩ፡ እቲ ካልኣይ ድማ ሓላዊኡ ወይ ከባቢኡ እዩ። ናብ ሓሶት ኣማልኽቲ ምምላስ ንምክልኻል፡ ነቲ ሓቀኛ ኣምላኽ ከምቲ ሓሶት ኣማልኽቲ ዝምለኹሉ ዝነበሩ ኣገባብን ኣካይዳን ከይንምልኽ ተኸልኪልና ኣለና፡ ነቲ ዝተሰርዐ ስርዓታት ኣምልኾ ኸኣ ክንሕሉ ተኣዚዝና ኣለና፡ ምእንቲ ናብቲ ቅኑዕ ዕላማ ኣምልኾ ኽንጸንዕ። በዚ ምኽንያት እዚ፡ ሙሴ ነቲ ካልኣይ ትእዛዝ ብሰፊሑ ይገልጾ። እዚ ምዕራፍን እቶም ዝስዕቡ ኣርባዕተ ምዕራፋትን ብብዝሒ ነዚ እዮም ዝምልከቱ። እዞም ሕግታትን ፍርድታትን ኪሕልውዎም ኣለዎም (ቁ. 1)፡

1. ኣብ መዓልታት ዕረፍቶምን ብልጽግናኦምን፡ ንከነኣን ምስ ወረስዋ። ሃይማኖትና ኣብ ዓመታት ባርነትና ዕዮና፡ ኣብ ቦታታት በይናውነትና መዘናግዒና፡ ኣብ ሽግርና ድማ መጸናንዒና ጥራይ እዩ ኢልና ኽንሓስብ የብልናን። ኣይፋልን፡ ጽብቕቲ ምድሪ ምስ ወረስና እውን፡ ከምቲ ኣብ በረኻ ዝነበርናዮ፡ ኣብ ከነኣን እውን ኣምልኾ ኣምላኽ ክንቅጽል ኣለና፡ ከምቲ ህጻናት ከለና ዝነበርናዮ፡ ዓበይቲ ምስ ኾንና እውን፡ ከምቲ ገለ እኳ ዘይብልና ከለና ዝነበርናዮ፡ ብዕዮ ምስ መልአና እውን።

2. ንኹሉ መዓልታት፡ ኣብ ምድሪ ክሳዕ ዘለኹም። ኣብዚ ናይ ፈተና እዋንና ኸለና፡ ክሳዕ መወዳእታ ኣብ ትእዛዙ ክንጸንዕ ኣለና፡ ግዴታና ኸኣ ከቶ ኽንሓድግ ወይ ሰናይ ምግባር ክንሰልኪ የብልናን። ሕጂ፡

I. ነቶም ከነኣናውያን ንጣኦት ኣማልኽቶም ዘገልገሉሎም ኩሎም ነገራት ኬጥፍኡን ኬወግዱን ኣብዚ ተኣዚዞም ኣለዉ፡ ቁ. 2, 3። ኣብዚ ብዛዕባ ቤተ መቕደስ ጣኦታት ኣይተጠቕሰን፡ እዚ ድማ ገሊኦም ዝሓዝዎ ርእይቶ ይድግፍ፡ ማለት ሙሴ ኣብ በረኻ ዝሰርዖ ድንኳን ኣምልኾ ንሃይማኖታዊ ዕላማታት ዝተሰርሐ ናይ መጀመርታ መሕደሪ ነበረ፡ ካብኡ ድማ ቤተ መቕደሳት ከም ዝጀመራ። እቶም ዝጥቀሙሉ ዝነበሩ ቦታታት፡ ሕጂ ድማ ኪፈርስ ዝነበሮም፡ ኣብ ኣኽራማትን ኲርናዓትን ንኣምልኾኦም ዝጥቀሙሉ ዝነበሩ ቦታታት ነበሩ (ከምኡ ኸኣ ቁመት መሬት ንጸሎቶም ሓገዝ ዝህብ ይመስል)፡ ከምኡውን ኣብ ትሕቲ ሓምላይ ኣእዋም፡ ወይ ምኽንያቱ ባህ ዘብል ስለ ዝነበረ ወይ ድማ ዘፍርህ ስለ ዝነበረ። ንሓሳብ ዘረጋግእን ዘኽብርን፡ ዘጥብቕን ዘዐርይን ዝኾነ ነገር ንኣምልኾ ዝሕግዝ ይመስል ነበረ። እቲ ክብ ዝበለ ጽላልን ህድኣትን ናይ ዱር ብኣቶም ንምሕሳብ ዝቐንዑ ሰባት ክሳዕ ሕጂ ይምስገን እዩ። እንተኾነ ግን፡ እዞም ቦታታት ንኣህዛብ ኣብ ኣምልኾ ጣኦታቶም ዝሃብዎም ጥቕሚ፡ ነቶም ብርሃን ክጻወሩ ዘይክእሉ ግብሪ ጸልማት ይሓብኡዎም ምንባሮም እዩ። ስለዚ ድማ፡ ምስቶም መሰውኢታት፡ ኣዕኑድን ምስልታትን፡ እቶም ነበርቲ ንኣማልኽቶም ንምምላኽ ዝጥቀሙሉ ዝነበሩ፡ ኩሎም ኪጠፍኡ ኣለዎም፡ ስሞም እውን ኣብ መርሲዕ ኪቕበር ኣለዎ፡ ብኽብሪ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ብፍጹም ከይዝከር። በዚ ኸምዚ ኸኣ ኪሓስቡ ኣለዎም፡

1. ንኽብሪ ምድሮም፡ እዛ ቅድስቲ ምድሪ እዚኣ ኸምዚ ጌርካ ተበላሽያ ነይራ ኸቶ ኣይበሃል፡ የግዳስ እዞም ኩሎም ሓጸይቲ ኸምቲ ዝሓፍሩሎም ነገራት ኪውገዱ።

2. ንደሓንነት ሃይማኖቶም፡ ሓደ እኳ ኸይተርፍ፡ ምናልባት እቶም ርኹሳት ዘይሓስቡ ሰባት፡ ብፍላይ ኣብ ዝተበላሸወ ወለዶታት፡ ንኣገልግሎት ኣምላኽ እስራኤል ኪጥቀሙሉ ይኽእሉ እዮም። እዞም ናይ ሕማም ገዛውቲ ኸምቲ ዝፈርህዎም ነገራት ኪፈርስ ኣለዎም። ነቲ ምስ መለኮታዊ ኣምልኾ ዝተሓሓዝ ሕግታት በዚ ይጅምሮ፡ ምኽንያቱ ቅድሚ ናብቲ ጽቡቕ ምጽናዕ፡ ነቲ ክፉእ ምጽላእ ኪቕድም ኣለዎ፡ ሮሜ 12:9። መንግስቲ ኣምላኽ፡ ኣብ ሰባትን ቦታታትን፡ ኣብ ልዕሊ ፍርስራሽ መንግስቲ ሰይጣን ኪትስራዕ ኣለዋ፡ ምኽንያቱ ክልቲኦም ብሓንሳብ ኪቕውሙ ኣይክእሉን፡ ኣብ መንጎ ክርስቶስን ቤልያልን ድማ ሓባርነት ኪህሉ ኣይክእልን።

II. ስርዓታትን ልምድታትን ናይ ጣኦት ኣምለኽቲ ናብ ኣምልኾ ኣምላኽ ከየተኣታውዎም ተኣዚዞም ኣለዉ፡ ኣይፋልን፡ ብስም ምጽባቕን ምምሕያሽን እኳ እንተኾነ (ቁ. 4)፡ ንእግዚኣብሔር ኣምላኽኩም ከምኡ ኣይትግበሩሉ፡ ማለት፡ "ኣብ ኣኽራማትን ኲርናዓትን መስዋእቲ ብምቕራብ፡ ኣዕኑድ ብምስራዕ፡ ኣግራብ ብምጥባር፡ ምስልታት ብምቕዋም ክብሪ ኽትህብዎ ኣይትሓስቡ። ኣይፋልን፡ ኣብ ኣምልኾኹም ንሓሳብኩም ኣይትፍቀዱ፡ ወይ ንሓሳብኩም ዝፈትዎ ነገር ንኣምላኽ እውን ባህ የብሎ እዩ ኢልኩም ኣይትሓስቡ። ንሱ ካብ ኩሎም ኣማልኽቲ ልዕል ዝበለ እዩ፡ ከም ካልኦት ኣማልኽቲ ድማ ኣይምለኽን።"።

እቲ ንኹሉ መስዋእቲ ናብ ኣፍ ደገ ማሕደር ከተምጽእ ዝወሃበ ትእዛዝ፣ ሕጂ ብምትእስሳር ምስ ምድሪ ተስፋ ተተርጒሙ። ብሞራላዊ ኣገልግሎት ረገድ፣ ሽዑ ከም ሕጂ፣ ሰባት ኣብ ዝኾነ ይኹን ቦታ ኪጽልዩን ኪሰግዱን ይኽእሉ ነበሩ፣ ከምቲ ኣብ ኣባይቲ ኣምልኾኦም (ምኩራባት) ዝገብርዎ ዝነበሩ። እቲ ኣምላኽ ዝመርጾ ቦታ፣ ስሙ ዜንብርሉ ቦታ ኸም ዝኸውን ተነጊሩ። እቲ ቦታ ማሕደሩ ኪኸውን ነበሮ፣ ኣብኡ ድማ ንሱ ኸም ንጉስ እስራኤል፣ ብኹሎም ብኣኽብሮት ዝደለይዎ ኪርከብ ነበረ። ሕጂ ግና፣ ትሕቲ ወንጌል፣ መስዋእቲ ዜቕድስ ቤተ መቕደስ ወይ መሰውኢ የብልናን እኳ ድኣ ክርስቶስ ጥራይ እዩ። ብዛዕባ ኣባይቲ ኣምልኾ ድማ፣ ነብያት ኣብ ኩሉ ቦታ መንፈሳዊ ዕጣን ኪቕረብ ምዃኑ ትንቢት ተዛሪቦም ነበሩ፣ ሚል 1:11። መድሓኒና ኣወጀ፣ እቶም ብሓቂ ዝሰግዱ፣ ብቕንዕናን ብሓቅን ንኣምላኽ ዚሰግዱ፣ ነዚ ኸረን ይኹን ንኢየሩሳሌም ብዘየገድስ ተቐባልነት ዘለዎም እዮም፣ ዮሃ 4:21። ሓደ ምሉእ ብምሉእ እምነት ዝነበሮ እስራኤላዊ ንኣምላኽ ኬኽብሮ፣ ምስኡ ርክብ ኪሕዝ፣ ከምኡ’ውን ምሕረት ኪረክብ ይኽእል ነበረ፣ መስዋእቲ ናብ መሰውኢኡ ኬምጽእ ዕድል እኳ እንተዘይረኸበ።

ንኣምላኽ ዚግበር ስራሕ ብቕዱስ ሓጎስን ብፍሽኽታን ኪካየድ ይግባእ። ህጻናትን ኣገልገልትን እውን ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ኪሕጐሱ ኣለዎም፤ ኣገልግሎታት ሃይማኖት ሓጎስ ኪኸውን ኣለዎ፣ እምበር ዕዮ ወይ ንጽልፍ ኪኸውን የብሉን። እቶም ህዝቢ ንኣገልገልቶም ለዋሃት ኪኾኑ ግቡእ እዩ፣ ንሳቶም ብጽቡቕ ዚምህርዎም፣ ንፉዕ ኣብነት ዜርእይዎም። ክሳዕ እንነብር፣ ሓገዞም የድልየና እዩ፣ ክሳዕ እቲ ስርዓታት ዘየድልየሉ ዓለም እንበጽሕ። እንበልዕን እንሰትን፣ ወይ ዝኾነ ንገብሮ ነገር፣ ኩሉ ንኽብሪ ኣምላኽ ኽንገብሮ ተኣዚዝና ኣሎና። ኩሉ ድማ ብስም ጐይታ የሱስ ክርስቶስ ክንገብር ይግባእ፣ ብእኡ ኣቢልና ንኣቦ ምስጋና እናኣቕረብና። ንኣገባባትን ኣካይዳታትን ናይ ጣኦታውያን ኣምልኾ ኪምርምሩ እኳ የብሎምን። ነዚ መዓሙቝ ሰይጣን ምፍላጥ እንታይ ረብሓ ይረኽቡሉ? ውሽጣዊ ዕግበትና ድማ እናበዝሐ ይኸይድ፣ ፍቕርን ሰናይ ግብርን ኣብ ምብዛሕና፣ እዚ ድማ ካብ እምነትን ካብቲ ኣብ ውሽጥና ዚነብር መንፈስ ክርስቶስን ዚምንጩ እዩ።

ቁጽሪ 5-32

ኣብ ኵሉ ሕጊ ሙሴ፡ ከም ዝዝክሮ፡ ከምዚ ብሰፊሑ ዝተገብረን ዝተደጋገመን ሓደ ፍሉይ ትእዛዝ የልቦን። በዚ ድማ ንሳቶም ኵሎም መስዋእትታቶም ናብቲ ኣብ ኣጸድ ድንኳን ዝተተኽለ ሓደ መሰውኢ ኬምጽኡን ኣብኡ ኸኣ ኵሉ ስርዓታት ሃይማኖቶም ኪፍጽሙን ተኣሲሮም ነበሩ። ከመይሲ፡ ብዛዕባ ስነ-ምግባራዊ ኣገልግሎታት፡ ሽዑ ኸም ሕጂ፡ ሰባት ኣብ ዝኾነ ይኹን ቦታ ኪጽልዩ ይኽእሉ ነበሩ፡ ከምቲ ኣብ ምኩራቦም ዝገብርዎ። እዚ ኺግበር ዘሎ ትእዛዝን እቲ ተጻራሪኡ ዘሎ እገዳን፡ ከምቲ ንሕና ንቘልዑ እንምህሮ፡ ኣብዚ ደጋጊሙ ተነጊሩ ኣሎ። ይኹን እምበር፡ ኣብ ቅዱስ ጽሑፍ ከንቱ ምድግጋም ከም ዘየለ ንርግጸኛታት ኢና። እዚ ዅሉ ጽንዓት ድማ ኣብኡ ዝተነብረሉ ምኽንያት፡

1. ህዝቢ ናብ ጣኦታዊ ኣምልኾን ኣጉል እምነትን ዘለዎም ዘገርም ዝንባለ ስለ ዝነበረን፡ ብብዙሕ ፈተናታት ኪጥበሩ ዝኽእሉሉ ሓደጋ ስለ ዝነበረን እዩ።

2. ምሕላው እዚ ትእዛዝ እዚ፡ ብልሹግ ልምድታት ናብ ኣምልኾኦም ከይኣቱ ንምክልኻልን፡ ኣብ መንጎኦም ሓድነትን ፍቕሪ ስድራቤትን ንምዕቃብን፡ ኵሎም ኣብ ሓደ ቦታ ብምእካብ፡ ብሓደ ኣገባብን ብሓደ ልብን ኪቕጽሉ ስለ ዝገብሮም፡ ዓብዪ ጥቕሚ ስለ ዝነበሮም እዩ።

3. ትርጉም ናይዚ ትእዛዝ እዚ ስለ ዝነበረ እዩ። ንሳቶም ኣብ ሓደ ቦታ ኪጸንሑ ነበሮም፡ እዚ ኸኣ ነቶም ብሓደነት ዝረኸብናዮም ክልተ ዓበይቲ ሓቅታት (1 ጢሞቴዎስ 2:5)፡ ሓደ ኣምላኽን ኣብ መንጎ ኣምላኽን ሰብን ሓደ መሽምጋላይን ኣሎ ዝብል እምነቶም መርኣያ እዩ። እዚ ድማ ንሓድነት ኣምላኽ ዘለዎም ኣረኣእያ ንምዕቃብ ጥራይ ዘይኮነስ፡ (ብጽንዓት ኪፈልጥዎ እኳ እንተ ዘይከኣሉ) ናብ ኣምላኽ ንምቕራብን ምስኡ ብመሲሕ ኣቢልካ ንምሕባርን ዘሎ ሓደ ጥራይ መገዲ ምዃኑ መርኣያ ነበረ።

ሕጂ ነዚ ነዊሕ ትእዛዝ እዚ ናብ ቀንዲ ነጥብታቱ ንምቕናስ።

I.