Yihudaa

Yihudaan, Ayihuudonii fi Yihudaan (lafa Yihudaa) jechoota Macaafa Qulqulluu keessatti haala seenaa irratti hundaaʼuun gosa Israaʼel, mootummaa kibbaa fi mootummaa Roomaa agarsiisuuf tajaajilanidha. Yihudaan ilma Israaʼel (yookiin 'Yaaqoob') fi Liyaa isa afuraffaa ture (Seensa 29:35); akkasumas gosa Israaʼel kudha lamaan keessaa tokko hundeesse. Gosti Yihudaa seenaa Israaʼel keessatti gahee guddaa taphateera; namoonni beekamoon akka Kaaleeb, Ootniʼeelii fi Mootii Daawit gosa kana keessaa dhufan. Booda mootummaa Solomoon, mootummaan Israaʼel bakka lamatti qoodame: mootummaa Israaʼel isa kaabaa fi mootummaa Yihudaa isa kibbaa (1 Mootota 12). Mootummaan kibbaa kan gosoota Yihudaa fi Beniyaam of keessaa qabu, maatii Daawitii fi waaqeffannaa Waaqayyoo Yerusaalem keessa jiruuf amanamoo taʼanii turan. Mootummaan Yihudaa bara Kiristoos dura waggaa 930 irraa kaasee hanga weerara Baabilon (586 Dh.K.D.) ture. Erga boojuu Baabilon booda, Ayihuudoonni hedduun gara lafa Yihudaa deebiʼan; kunis yeroo sana kutaa mootummaa Faars ture (Izraa 1-6). Yeroo mana qulqullummaa lammaffaa, Yihudaan kutaa mootummaa Roomaa taate. Kakuu Haaraa keessatti, jechoonni “Ayihuud” fi “Yihudaa” jedhan yeroo baayʼee saba Ayihuudii fi naannoo isaan jiraatan agarsiisuuf tajaajilu. Seenaan Yihudaa, Ayihuudii fi lafa Yihudaa xiyyeeffannoo guddaa seenaa Macaafa Qulqulluu ti; wantoonni ijoon, raajiiwwanii fi barsiisonni hedduun saba kanaa fi hariiroo isaan Waaqayyoo wajjin qaban irratti xiyyeeffatu. Raajonni akka Isaayaas, Ermiyaasii fi Hisqiʼeel yeroo baayʼee ergaa isaanii Yihudaadhaaf dhiheessu turan; amanamuu dhabuu ilaalchisee firdii akeekkachiisu turan; akkasumas abdii deebiʼuu kennu turan. Kakuu Haaraa keessatti, Yesuus Kiristoos, Masiihichi, Yihudaatti dhalate; Mootii Ayihuudotaa jedhamees ni beekama (Maatewos 2:2). Waldaan Kiristiyaanaa jalqabaa Yerusaalemitti jalqabame; jijjiiramoota jalqabaa keessaa hedduun Ayihuudota turan (Hojii Ergamootaa 2). Macaafa Qulqulluu guutuu keessatti, hariiroon kakuu Waaqayyoo saba Yihudaa, Ayihuudotaa fi jiraattota Yihudaa wajjin mata duree ijoo taʼee jiraata; kunis amanamummaa isaa, firdii isaa fi kaayyoo furii isaa saba hundumaaf Masiihicha Ayihuudotaa Yesuus Kiristoosittiin agarsiisa.