ኦሪት ዘሌዊያን 19

ምዕራፍ ፲፱፡፩-፴፯ ሕግጋት። በዚህ ምዕራፍ ውስጥ አንዳንድ ሥርዓታዊ ሕግጋት ቢኖሩም፣ አብዛኞቹ ትእዛዛት ግን በእኛ ላይ አስገዳጅ ናቸው፤ ምክንያቱም እነርሱ የአስሩ ትእዛዛት ማብራሪያዎች ናቸውና። እስራኤል ቅዱስ ሕዝብ እንድትሆን ይጠበቅባታል፣ ምክንያቱም የእስራኤል አምላክ ቅዱስ አምላክ ነውና፣ ቁ.፪። ይህ ከዓለምና ከሥጋ እውነተኛ መለየትን፣ ለአምላክም ሙሉ በሙሉ መወሰንን ለማስተማር ነው። ይህ አሁን የክርስቶስ ሕግ ነው። ጌታ በውስጣችን ያለውን እያንዳንዱን ሐሳብ ለእርሱ ታዛዥ እንዲያደርግልን! ልጆች ለወላጆቻቸው ታዛዦች ሊሆኑ ይገባል፣ ቁ.፫። እዚህ ላይ የተጠየቀው ፍርሃት ውስጣዊ አክብሮትና ከፍ ያለ ግምት፣ ውጫዊ ክብርና መታዘዝ፣ እነርሱን ለማስደሰትና ለማረጋጋት ጥንቃቄ ማድረግን ያጠቃልላል። አምላክ ብቻ ነው የሚመለክ፣ ቁ.፬። ከእውነተኛው አምላክ ወደ ሐሰተኞች አትመለሱ፤ ቅዱሶችና ደስተኞች ከሚያደርጋችሁ አምላክ ተመልሳችሁ ወደሚያታልሏችሁና ለዘላለም ወደሚያሳዝኗችሁ አትሂዱ። ዓይናችሁን ወደ እነርሱ አታዘውትሩ፣ ይባስ ብሎ ልባችሁን። የመኸራቸውንና የወይን ምርታቸውን የተረፈውን (እርሻ) ለድሆች ይተዉ ዘንድ ይገባል፣ ቁ.፱። የአምልኮ ሥራዎች እንደ ችሎታችን ሁልጊዜ በበጎ አድራጎት ሥራዎች የታጀቡ መሆን አለባቸው። ስግብግቦች፣ ጨባጮችና ልንገባን እንችላለን የምንለው ነገር ሁሉ ፈላጊዎች ልንሆን አይገባም፤ እንዲሁም በሁሉም ነገር ላይ መብታችንን አጥብቀን ልንይዝ አይገባም። በሁሉም ግብይቶቻችን ታማኝና እውነተኛ ልንሆን ይገባል፣ ቁ.፲፩። በዓለም ላይ ያለን ማንኛውም ነገር በእውነት እንዳገኘነው ማረጋገጥ አለብን፤ ምክንያቱም በእውነት ባለጸጋ መሆን አንችልም፣ ወይም ባልሆነ መንገድ ባገኘነው ነገር ለረጅም ጊዜ ባለጸጋ ሆነን ልንቆይ አንችልም። ለአምላክ የተቀደሰ ስም አክብሮት መገለጽ አለበት፣ ቁ.፲፪። የሌላውን ነገር መያዝ የለብንም፤ በተለይም የቅጥር ሠራተኛን ደሞዝ፣ ቁ.፲፫። ራሳቸውን መርዳት የማይችሉትን ክብርና ደህንነት ልንጠብቅላቸው ይገባል፣ ቁ.፲፬። ማንንም አትጎዱ፣ ምክንያቱም እነርሱ የበቀል እርምጃ ለመውሰድ ፈቃደኞች ወይም የማይችሉ ስለሆኑ ነው። ደካማ ወንድማችን እንዲወድቅ ሊያደርግ ከሚችል ማንኛውም ነገር ከማድረግ መጠንቀቅ አለብን። የአምላክ ፍርሃት ስህተት ከመሥራት ሊጠብቀን ይገባል፣ ምንም እንኳን ለሰው ልጆች ቁጣ ባያጋልጡንም። ፈራጆችና በሥልጣን ላይ ያሉ ሁሉ ያለ አድልዎ እንዲፈርዱ ታዘዋል፣ ቁ.፲፭። ሐሜተኛ መሆንና በጎረቤቶች መካከልም ጠብን መዝራት ሰው ሊሠራው ከሚችለው የከፋ ሥራ ነው። ጎረቤታችንን በፍቅር ልንገሥጽ ይገባል፣ ቁ.፲፯። በራስህ ላይ ጉዳት ቢደርስብህም ከጠላኸው ይልቅ ገሥጸው። ባለመገሰጽ ጥፋት እንፈጽማለን፤ ወንድማችንን እንደመጥላትም ይቆጠራል። "ስህተቶቹን በመንገር መልካም ነገር እሠራለታለሁ" ልንል ይገባል። ሁሉንም ክፋት ማራቅና ወንድማዊ ፍቅርን መልበስ አለብን፣ ቁ.፲፰። ብዙውን ጊዜ ራሳችንን እንጎዳለን፣ ነገር ግን እነዚያን ጉዳቶችም በፍጥነት ለራሳችን ይቅር እንላለን፣ እነርሱም ለራሳችን ያለንን ፍቅር ምንም አይቀንሱም። በተመሳሳይ ሁኔታ ጎረቤታችንን ልንወድ ይገባል። በብዙ ጉዳዮች ላይ ለጎረቤታችን ጥቅም ራሳችንን መካድ አለብን።

ቁ.፴፩፦ ክርስቲያኖች ዕድላቸውን ማስነበብ፣ ድግምቶችና አስማቶችን ወይም መሰል ነገሮችን መጠቀም ለአምላክ የሚያሳዝን ስድብ ነው። "በነዚህ ነገሮች ውስጥ ምን ጉዳት አለ?" ብለው የሚጠይቁ በከፍተኛ ሁኔታ የማያውቁ መሆን አለባቸው። እዚህ ላይ ለወጣቶች ለአረጋውያን አክብሮት እንዲያሳዩ ትእዛዝ ተሰጥቷል፣ ቁ.፴፪። ሃይማኖት መልካም ሥነ ምግባርን ታስተምራለች፣ ክብር ለሚገባው ሰው ክብር እንድንሰጥም ያስገድደናል። ለእስራኤላውያን ለእንግዶች እጅግ በጣም ልበ ለስብሶች እንዲሆኑ ትእዛዝ ተሰጥቷል፣ ቁ.፴፫። እንግዶች፣ መበለቶችና አባቶች የሌላቸው የአምላክ ልዩ እንክብካቤ ናቸው። ማንኛውንም በደል ብናደርስባቸው በእኛ ላይ አደጋ ይሆናል። እንግዶች የአምላክን ጸጋ እንዲቀበሉ፤ ሃይማኖትን ለእነርሱ ለማስተዋወቅ የምንችለውን ሁሉ ልናደርግ ይገባል። በክብደትና በመለኪያ ፍትህ ታዟል፣ ቁ.፴፭። የአምላክን ትእዛዛት ለመታዘዝ የሕሊና ጉዳይ ማድረግ አለብን። ግዴታችንን መምረጥ የለብንም፣ ነገር ግን የአምላክን ፈቃድ ሁሉ ሙሉ በሙሉ ለመፈጸም መትጋት አለብን። ህይወታችንና ባሕርያችን የአምላክን ሕግጋት በጠበቁ ቁጥር፣ የበለጠ ደስተኞች እንሆናለን፣ በዙሪያችን ያሉትንም የበለጠ ደስተኞች እናደርጋለን፣ ወንጌልንም በተሻለ እናከብራለን።

ምዕራፍ 19 በዚህ ምዕራፍ ውስጥ አንዳንድ የሥርዓት ትእዛዛት አሉ፤ አብዛኞቹ ግን ሥነ ምግባራዊ ናቸው። የሕጉ ቀላል ጉዳዮች (ለምሳሌ ስለ ለምጽ ሁለት ረጅም ምዕራፎች) በሰፊው ሲብራሩ፣ ብዙዎቹ የከበዱ ጉዳዮች ግን በአጭሩ መቅረባቸው ያስደንቃል። በዚህ ምዕራፍ ውስጥ ያሉ በርካታ ነጠላ ቁጥሮች ስለ ፍርድና ምሕረት ሙሉ ሕጎችን ይዘዋል። እነዚህም በእያንዳንዱ ሰው ሕሊና ውስጥ ግልጽ የሆኑ ነገሮች ናቸውና፤ የሰዎች የራሳቸው ሐሳቦች እነዚህን ለማብራራትና ለመተርጎም ይችላሉ።

I. በዚህ ምዕራፍ ውስጥ ለአይሁድ ብቻ የተሰጡት ሕጎች የሚከተሉት ናቸው።

1. ስለ የሰላም መስዋዕቶቻቸው (ቁ. 5-8)።

2. ስለ እርሻቸው እህል ለቀማ (ቁ. 9, 10)።

3. ከብቶቻቸውን፣ ዘራቸውንና ልብሳቸውን ስለመቀላቀል የተከለከለው (ቁ. 19)።

4. ስለ ዛፎቻቸው (ቁ. 23-25)።

5. አንዳንድ አጉል ልማዶችን ስለመከልከል (ቁ. 26-28)።

II. ነገር ግን፣ ከእነዚህ ትእዛዛት አብዛኞቹ ለእኛም አስገዳጅ ናቸው፤ ምክንያቱም የአሥርቱ ትእዛዛት ማብራሪያዎች ናቸውና።

1. የአሥርቱ ትእዛዛት መግቢያ እዚህ አለ፤ "እኔ እግዚአብሔር ነኝ" የሚለው ቃል አሥራ አምስት ጊዜ ተደግሟል።

2. የአሥርቱ ትእዛዛት ማጠቃለያ። የመጀመሪያው ጽላት በሙሉ በዚህ ውስጥ ነው፡ "ቅዱሳን ሁኑ" (ቁ. 2)። ሁለተኛው ጽላት በሙሉ በዚህ ውስጥ ነው፡ "ባልንጀራህን እንደ ራስህ ውደድ" (ቁ. 18)፣ እንዲሁም "ባልንጀራዬ ማን ነው?" ለሚለው ጥያቄ መልስ (ቁ. 33, 34)።

3. ከእያንዳንዱ ትእዛዝ የተወሰደ ነገር። (1.) የመጀመሪያው ትእዛዝ እዚህ በተደጋጋሚ በሚገኘው "እኔ አምላካችሁ ነኝ" በሚለው ውስጥ ተካቷል። እዚህም ጥንቆላ (ቁ. 26) እና ምትሃት (ቁ. 31) የተከለከሉ ናቸው፤ እነዚህም ሰይጣንን አምላክ ያደርጋሉ። (2.) ጣዖት አምልኮ፣ ከሁለተኛው ትእዛዝ ጋር የሚቃረን፣ የተከለከለ ነው (ቁ. 4)። (3.) የእግዚአብሔርን ስም ማርከስ፣ ከሦስተኛው ትእዛዝ ጋር የሚቃረን (ቁ. 12)። (4.) ሰንበትን መቀደስ ተገፋፍቶበታል (ቁ. 3, 30)። (5.) ልጆች ወላጆቻቸውን እንዲያከብሩ (ቁ. 3) እና ሽማግሌዎችን (ቁ. 32) እንዲያከብሩ ተጠይቀዋል። (6.) ጥላቻና በቀል እዚህ ተከለክለዋል፣ ከስድስተኛው ትእዛዝ ጋር የሚቃረኑ (ቁ. 17, 18)። (7.) ዝሙት (ቁ. 20-22) እና ሴሰኝነት (ቁ. 29)። (8.) ፍትህ በፍርድ ውስጥ እዚህ ተጠይቋል (ቁ. 15)፣ ስርቆት ተከለክሏል (ቁ. 11)፣ ማጭበርበርና ክፍያዎችን መከልከል (ቁ. 13)፣ እና የሐሰት ሚዛን (ቁ. 35, 36)። (9.) ውሸት (ቁ. 11)። ስም ማጥፋት (ቁ. 14)። ወሬ ማውራትና የሐሰት ምስክርነት (ቁ. 16)። (10.) አሥረኛው ትእዛዝ በልብ ላይ ገደብ እንደሚያስቀምጥ ሁሉ፣ ያም (ቁ. 17) "ወንድምህን በልብህ አትጥላ" ይላል። እዚህም እነዚህን ሁሉ ሥርዓቶች እንድንጠብቅ ከባድ ትእዛዝ አለ (ቁ. 37)። አሁን እነዚህ ነገሮች ለመረዳት ብዙ እርዳታ የማያስፈልጋቸው ናቸው፣ ነገር ግን እነሱን ለመጠበቅ የማያቋርጥ ጥንቃቄና ንቃት ይጠይቃሉ። "ትእዛዛቱን የሚያደርጉ ሁሉ መልካም ማስተዋል አላቸው።"

ቁጥር 1-10 ሙሴ የሕጎችን ማጠቃለያ ለእስራኤል ልጆች ጉባኤ ሁሉ እንዲያደርስ ታዘዘ (ቁ. 2)፤ ለአሮንና ለልጆቹ ብቻ ሳይሆን ለሕዝቡ ሁሉ ነበር፣ ምክንያቱም ሁሉም ግዴታቸውን ማወቅ ነበረባቸውና። በሕጉ ጨለማ ዘመናትም ቢሆን፣ ድንቁርናን እንደ እናቱ የምትመካ ሃይማኖት ከእግዚአብሔር ልትሆን አትችልም። ሙሴ የእግዚአብሔርን ሥርዓቶች ለጉባኤው ሁሉ ማሳወቅና በሰፈሩ ሁሉ ማወጅ ነበረበት። እነዚህን ሕጎች፣ በአንድ ጊዜ መስማት ለሚችሉት ያህል ሕዝብ ራሱ አስተላልፎላቸው ሊሆን ይችላል፣ ከዚያም ቀስ በቀስ በተለያዩ ጊዜያት ለሁሉም አድርሷቸዋል። እዚህ ከተሰጡት ትእዛዛት ብዙዎቹን ከዚህ በፊት ተቀብለዋቸው ነበር፣ ነገር ግን እንዲታወሱ መደጋገማቸው አስፈላጊ ነበር። ትእዛዝ በትእዛዝ ላይ፣ መስመር በመስመር ላይ መሆን አለበት፣ እና ያ ሁሉ በቂ አይደለም። በእነዚህ ቁጥሮች ውስጥ፣

I. እስራኤል ቅዱስ ሕዝብ እንዲሆን ተጠይቋል፣ ምክንያቱም የእስራኤል አምላክ ቅዱስ አምላክ ነውና (ቁ. 2)። በልዩ ሕጎችና ልማዶች ከሌሎች ሕዝቦች ሁሉ መለየታቸው ዓላማው ከዓለምና ከሥጋ እውነተኛ መለያየትን፣ እንዲሁም ለእግዚአብሔር ሙሉ በሙሉ መሰጠትን ለማስተማር ነበር። ይህ ደግሞ አሁን የክርስቶስ ሕግ ነው (ጌታ በውስጣችን ያለውን እያንዳንዱን ሐሳብ ለእርሱ ታዛዥ ያድርግልን!)። "እኔ ቅዱስ ነኝና እናንተም ቅዱሳን ሁኑ" (1 ጴጥ. 1:15, 16)። እኛ የቅዱስ ኢየሱስ ተከታዮች ነን፣ ስለዚህም እንደ አቅማችን ለእግዚአብሔር ክብር መወሰንና ከባሕርዩና ከፈቃዱ ጋር መመሳሰል አለብን። እስራኤል በምሳሌዎችና በጥላዎች ተቀድሶ ነበር (ምዕ. 20:8)፣ እኛ ግን በእውነት፣ ወይም የእነዚያ ሁሉ ጥላዎች ፍሬ ነገር ተቀድሰናል (ዮሐ. 17:17፤ ቲቶ 2:14)።

II. ልጆች ለወላጆቻቸው ታዛዥ እንዲሆኑ፡ "እያንዳንዱ ሰው እናቱንና አባቱን ይፍራ" (ቁ. 3)።

1. እዚህ የተጠየቀው ፍርሃት በአምስተኛው ትእዛዝ የታዘዘው ክብር ጋር ተመሳሳይ ነው፤ ሚል. 1:6ን ተመልከት። ይህም ውስጣዊ አክብሮትና ግምት፣ የውጪ የአክብሮት መግለጫዎች፣ የወላጆችን ሕጋዊ ትእዛዛት መታዘዝ፣ እነርሱን ለማስደሰትና ለማረጋጋት ጥንቃቄና ጥረት ማድረግ፣ እንዲሁም ሊያሰናክላቸውና ሊያሳዝናቸው የሚችለውን ሁሉ ማስወገድና ቁጣቸውን አለመቀስቀስን ያካትታል። የአይሁድ ሊቃውንት "ለአባት የሚገባው ይህ ፍርሃት ምንድን ነው?" ብለው ይጠይቃሉ፤ እነርሱም እንዲህ ሲሉ ይመልሳሉ፡ "በመንገዱ ላይ አለመቆም፣ በቦታው አለመቀመጥ፣ የሚናገረውን አለመቃወም ወይም አለመተቸት፣ በስሙ አለመጥራት፣ በሕይወትም ይሁን በሞት፣ ነገር ግን 'አባቴ' ወይም 'ጌታዬ' ማለት ነው፤ ድሃ ከሆነም እርሱን መንከባከብና የመሳሰሉትን ያካትታል።"

2. ልጆች፣ አድገው ወንዶች ሲሆኑ፣ ከዚህ ግዴታ ነጻ እንደሆኑ ማሰብ የለባቸውም፤ እያንዳንዱ ሰው፣ ጥበበኛና ታላቅ ሰው ቢሆንም፣ ወላጆቹን ማክበር አለበት፣ ምክንያቱም ወላጆቹ ናቸውና።

3. እናት መጀመሪያ ላይ ተቀምጣለች፣ ይህም የተለመደ አይደለም፣ ግዴታው ለሁለቱም እኩል መሆኑን ለማሳየት ነው፤ እናት አባትን ብትቀድምም፣ አሁንም ልትከበርና ልትታዘዝ ይገባታል።

4.