ኦሪት ዘሌዋውያን 19

ምዕራፍ 19:1-37 ሕግታት። ኣብዚ ምዕራፍ እዚ ገለ ስነ-ስርዓታዊ ሕግታት ኣለዉ፣ እዞም መብዛሕቶም ትእዛዛት ግና ንዓና ሓይል ዘለዎም እዮም፣ ምኽንያቱ ንዓሰርተ ትእዛዛት ዝገልጹ ስለዝኾኑ። እስራኤል ቅዱስ ህዝቢ ክኸውን ይድለ፣ ምኽንያቱ ኣምላኽ እስራኤል ቅዱስ ኣምላኽ እዩ፣ ናይ 2። ካብ ዓለምን ስጋን ብሓቂ ምፍልላይን ንኣምላኽ ምሉእ ምውፋይን ንምምሃር እዩ። እዚ ሕጂ ሕጊ ክርስቶስ እዩ፤ ጐይታ ነፍሲ ወከፍ ሓሳብና ናብ ምእዛዝ እዚ ሕጊ ይምጻእ!

ደቂ ንወለዶም ታኣዘዝቲ ክኾኑ ኣለዎም፣ ናይ 3። እቲ ኣብዚ ዝድለ ፍርሂ ውሽጣዊ ኣኽብሮትን ክብረትን፣ ግዳማዊ ምስጋናን ምእዛዝን፣ ንወለዲ ባህ ምባልን ቅሩባት ምግባርን የጠቓልል። ኣምላኽ ጥራይ ክምለኽ ኣለዎ፣ ናይ 4። ካብቲ ሓቀኛ ኣምላኽ ናብ ሓሰውቲ ኣማልኽቲ ኣይትመለሱ፣ ካብቲ ቅዱሳትን ሕጉሳት ምእንቲ ክትኮኑ ዝገብረኩም ኣምላኽ ናብቶም ዘታልሉኹምን ንዘለኣለም ዘሳቕዩኹምን ኣይትግለጹ። ኣዒንትኹም ናብኦም ኣይትግልብጡ፣ ልብኹምኸስ ካብኡ ንላዕሊ። ዝረኸብዎ ፍረ ሕርሻኦምን ወይኖምን ንድኻታት ገዲፎምዎም ክኸዱ ኣለዎም፣ ናይ 9። ንኣምላኽ ዘሐጉሱ ተግባራት ኩሉ ግዜ ምስ ተግባራት ምሕረት ተሰንዮም ክኸዱ ኣለዎም፣ ከም ዓቕምና። ነፍሲ ወከፍና ክንብሎ እንኽእል ነገር ኩሉ ክንሕዝ ዝድለ፣ ስሱዓት፣ ሕሱማት፣ ወይ ድማ ኩሉ ብሕጋዊ መሰልና ክንሓትት ኣይግባእን።

ኣብ ኩሉ ተግባራትና ሓቀኛታትን ቅኑዓትን ክንከውን ኣለና፣ ናይ 11። ኣብዛ ዓለም ዘሎና ዘበለ ኩሉ ብቕንዕና ከም ዝረኸብናዮ ክንርኢ ኣለና፣ ምኽንያቱ ብዘይቅኑዕ ዝርከብ ነገር ብሓቂ ሃብታማት ክንከውን ወይ ንነዊሕ እዋን ሃብታማት ክንከውን ኣይንኽእልን ኢና። ንቕዱስ ስም ኣምላኽ ኣኽብሮት ክርአ ኣለዎ፣ ናይ 12። ንኻልእ ዝምልከት ነገር ክንዓግት ኣይግባእን፣ ብፍላይ ደሞዝ ዓማሚቑ፣ ናይ 13። ንኣብ ምሕጋዝ ርእሶም ዘይክእሉ ሰባት ክብሮምን ድሕነቶምን ክንከናኸን ኣለና፣ ናይ 14። ንዝኾነ ይኹን ሰብ ኣይትጕዱኡ፣ ምኽንያቱ ርእሶም ንምፍዳይ ዘይደልዩ ወይ ዘይክእሉ ስለዝኾኑ። ንድኹም ሓውና ንምውዳቕ ምኽንያት ዝኸውን ነገር ካብ ምግባር ክንጥንቀቕ ይግባእ። ፍርሂ ኣምላኽ ካብ ግጉይ ተግባራት ክዓግተና ኣለዎ፣ እኳ ደኣ እዚ ሰብኣዊ ቊጥዓ ዘየምጽኣልና እንተኾነ። ፈረድቲን ኩሎም ስልጣን ዘለዎምን ብዘይ ኣድልዎ ክፈርዱ ተኣዚዞም ኣለዉ፣ ናይ 15።

ሓማሚን ኣብ መንጎ ጎረባብቲ ዘይምርድዳእ ፈጣርን ምዃን ዝኸፍአ ተግባር እዩ። ንጎረቤትና ብፍቕሪ ክንገንሕ ኣለና፣ ናይ 17። ካብ ምጥላሙ ንምግናሑ ይምረጽ፣ ብምኽንያት ዝበጽሓካ በደል። ብዘይምግናሕና በደል ንፍጽም፤ እዚ ንሓውና ምጥላም እዩ። "ንዓኡ ውን ተሓጒሰ ብዛዕባ ጌጋታቱ ክነግሮ እየ" ክንብል ይግባእ። ኩሉ ሕሱምነት ከነርሕቕን ናይ ሓው ፍቕሪ ክንለብስን ኣለና፣ ናይ 18። ንርእስና ብዙሕ ግዜ ንጎድእ፣ ግና ነዞም ጉድኣት እዚኣቶም ቅልጡፍና ንቕረሮም፣ እዚ ድማ ንርእስና ዘሎና ፍቕሪ ኣይቅንስን እዩ፤ ብተመሳሳሊ ድማ ንጎረቤትና ክንፈቱ ይግባእ። ኣብ ብዙሕ ኣጋጣሚታት ንሰናይ ጎረቤትና ርእስና ክንክሕድ ኣለና።

ናይ 31፦ ክርስትያናት ዕድሎም ንምርዳእ ጠንቋሊ ምጥቃም፣ ምትሃታት ወይ ከምኡ ዝኣመሰለ ተግባራት ምፍጻም ንኣምላኽ ዘሕዝን ስድነት እዩ። "ኣብዚ ነገር እዚ እንታይ ጉድኣት ኣሎ?" ዝብሉ ሰባት ብጣዕሚ ዓበይቲ ዘይፈልጡ ክኾኑ ኣለዎም። ኣብዚ ንመንእሰያት ንሽማግለታት ኣኽብሮት ከርእዩም ዘተባብዕ ትእዛዝ ኣሎ፣ ናይ 32። ሃይማኖት ጽቡቕ ምግባራት ይምህር፣ ክብርን ምስጋናን ንዝግብኦም ክነኽብር ድማ የገድደና። ንእስራኤላውያን ንገረብቲ ብጣዕሚ ርሕሩሓት ክኾኑ ትእዛዝ ተዋሂቡዎም ነይሩ፣ ናይ 33። ገረብቲ፣ መበለታትን ወለድ ዘይብሎምን ፍሉይ ክንክን ኣምላኽ እዮም። ዝኾነ ይኹን በደል እንተገበርናዮም፣ ብገዛእ ርእስና ንጉድኣት ንቃልዕ። ገረብቲ ናብ ጸጋ ኣምላኽ ተቐበልቲ ክኾኑ እዮም፤ ሃይማኖት ንኦኦም ንምምኻት ዝከኣለና ኩሉ ክንገብር ይግባእ። ፍትሒ ብሚዛንን መለክዒን ተኣዚዙ ኣሎ፣ ናይ 35።

ትእዛዛት ኣምላኽ ንምእዛዝ ሕልናዊ ግዴታ ክንገብር ኣለና። ተግባራትና ክንመርጽን ክንሓርን ኣይግባእን፣ እንታይ ደኣስ ብምሉእ ፍቓድ ኣምላኽ ምሉኣት ክንከውን ክንቃለስ ኣለና። ህይወትናን ባህርያትናን ናብ ትእዛዛት ሕጊ ኣምላኽ ብዝቐረቡ መጠን፣ ዝበለጸ ሕጉሳት ክንከውን ኢና፣ ከምኡ ድማ ኣብ ከባቢና ዘለዉ ኩሎም ሰባት ዝበለጸ ሕጉሳት ክንገብሮም ኢና፣ ወንጌል ድማ ብዝበለጸ ክንሰምር ኢና።

ምዕራፍ 19 ኣብዚ ምዕራፍ እዚ ገለ ስርዓታዊ ትእዛዛት ኣለዉ፣ እቲ ብዙሕ ግን ስነ-ምግባራዊ እዩ። ገሊኡ ካብቲ ንኡስ ሕግታት ብሰፊሑ ክግለጽ ከሎ (ንኣብነት ብዛዕባ ደዌ ክልተ ነዊሕ ምዕራፋት ኣለዉ)፣ እቲ ብዙሕ ክብደት ዘለዎ ሕግታት ግን ኣብ ሓጺር ቦታ ምእታዉ ዘገርም እዩ። ኣብዚ ምዕራፍ እዚ ዘለዉ ብዙሓት ሓደ-ሓደ ፍቕድታት ብዛዕባ ፍርድን ምሕረትን ዝምልከት ምሉእ ሕግታት ይሓዙ፤ እዚኦም ኣብ ሕልና ኩሉ ሰብ ግሉጽ ዝኾኑ ነገራት እዮም እሞ፤ ሓሳባት ሰብ ነዚኦም ክገልጾምን ክትርጉሞምን ይኽእል እዩ።

I. ኣብዚ ምዕራፍ እዚ ንኣይሁድ ጥራይ ዝምልከት ሕግታት እዚኦም እዮም፦

1. ብዛዕባ መስዋእቲ ሰላሞም (ቁ. 5-8)።

2. ብዛዕባ እቶም ኣብ ግራት ዝተርፉ ፍረታት (ቁ. 9, 10)።

3. ንእንስሳታቶም፣ ዘርኦምን ክዳኖምን ምሕዋስ ዝቃወም (ቁ. 19)።

4. ብዛዕባ ኣእዋሞም (ቁ. 23-25)።

5. ንገሊኡ ኣጉል ልምድታት ዝቃወም (ቁ. 26-28)።

II. እቲ ብዙሕ ካብዚ ትእዛዛት ግን ንዓና እውን ዘገድስ እዩ፣ ከመይሲ ንብዙሓት ካብ ዓሰርተ ትእዛዛት ዝገልጽ እዩ።

1. ኣብዚ መእተዊ ዓሰርተ ትእዛዛት፣ "ኣነ እግዚኣብሔር እየ" ዝብል ዓሰርተ ሓሙሽተ ግዜ ተደጊሙ ኣሎ።

2. ድምር ዓሰርተ ትእዛዛት። ኩሉ እቲ ቀዳማይ ጽላት ኣብዚ ኣሎ፣ "ቅዱሳት ኩኑ" (ቁ. 2)። ኩሉ እቲ ካልኣይ ጽላት ኣብዚ ኣሎ፣ "ንብጻይካ ኸኣ ከም ነፍስኻ ኣፍቅሮ" (ቁ. 18)፣ ከምኡውን ንሕቶ፣ "መን እዩ ብጻየይ?" (ቁ. 33, 34) መልሲ።

3. ካብ ነፍሲ ወከፍ ትእዛዝ ገለ።

(1.) እቲ ቀዳማይ ትእዛዝ ኣብዚ ብተደጋጋሚ ኣብ ዝርከብ "ኣነ ኣምላኽኩም እየ" ዝብል ቃል ተሓዊሱ ኣሎ። ኣብዚ ድማ ንጥንቍልና (ቁ. 26) ከምኡውን ንጥንቈላ (ቁ. 31) ዝኽልክል ኣሎ፣ እዚኦም ንሰይጣን ኣምላኽ ዝገብሩ እዮም።

(2.) ንጣኦት ኣምልኾ፣ ንኻልኣይ ትእዛዝ ዝጻረር፣ ተኸልኪሉ ኣሎ (ቁ. 4)።

(3.) ስም ኣምላኽ ምብላዕ፣ ንሳልሳይ ትእዛዝ ዝጻረር (ቁ. 12)።

(4.) ምቕዳስ ሰንበት ተነጺሩ ኣሎ (ቁ. 3, 30)።

(5.) ደቅታት ንወለዶም (ቁ. 3) ከምኡውን ንዓበይቲ (ቁ. 32) ከኽብሩ ተሓቲቶም ኣለዉ።

(6.) ጽልእን ሕነ ምፍዳይን ኣብዚ ተኸልኪሉ ኣሎ፣ ንሳድሳይ ትእዛዝ ዝጻረር (ቁ. 17, 18)።

(7.) ምንዝርና (ቁ. 20-22)፣ ከምኡውን ምንዝርና (ቁ. 29)።

(8.) ቅንዕና ኣብ ፍርዲ ኣብዚ ተሓቲቱ ኣሎ (ቁ. 15)፣ ስርቂ ተኸልኪሉ ኣሎ (ቁ. 11)፣ ምትላልን ግቡእ ዘይምሃብን (ቁ. 13)፣ ከምኡውን ሓሳዊ ሚዛን (ቁ. 35, 36)።

(9.) ሓሶት (ቁ. 11)። ምጥላም (ቁ. 14)። ሓሜትን ሓሳዊ ምስክርነትን (ቁ. 16)።

(10.) እቲ ዓሰርተ ትእዛዝ ኣብ ልቢ ገደብ ከም ዝገብር፣ ከምኡ ድማ እዚ (ቁ. 17) ይገብር፣ "ንሓውኻ ኣብ ልብኻ ኣይትጸልኦ።" ኣብዚ ድማ ነዚ ኩሉ ስርዓታት ክሕልዉሉ ጽኑዕ ትእዛዝ ኣሎ (ቁ. 37)። ሕጂ እዚኦም ንምርዳእ ብዙሕ ሓገዝ ዘየድልዮም ነገራት እዮም፣ ንምሕላዎም ግን ቀጻሊ ጥንቃቐን ንቕሓትን የድልዮም። "እዞም ትእዛዛት እዚኦም ዝገብሩ ኩሎም ጽቡቕ ምስትውዓል ኣለዎም።"

ቁጽሪ 1-10 ሙሴ ነቲ ድምር ሕግታት ንኹሉ ማሕበር ደቂ እስራኤል ከረክብ ተኣዚዙ (ቁ. 2)፤ ንኣሮንን ደቁን ጥራይ ዘይኮነስ፣ ንኹሉ ህዝቢ እውን፣ ከመይሲ ኩሎም ግቡኦም ክፈልጡ ይግባእ ነይሩ። ኣብቲ ጸልማት ዘመን ሕጊ እውን፣ ድንቍርና ኣደኡ እዩ ዝብል ሃይማኖት ካብ ኣምላኽ ክኸውን ኣይክእልን እዩ። ሙሴ ስርዓታት ኣምላኽ ንኹሉ ማሕበር ከፍልጥን ኣብ መዓስከር ከወጅሖን ነበሮ። እዞም ሕግታት እዚኦም፣ ንሱ ባዕሉ ንብዙሓት ካብቲ ህዝቢ ብሓንሳብ ክሰምዑ ዝኽእሉ ከም ዝሃቦም፣ ከምኡ ድማ ብቕጽበት ኣብ ዝተፈላለየ ግዜ ንኹሎም ከም ዝሃቦም ይኸውን። ኣብዚ ዝተዋህቡ ብዙሓት ትእዛዛት ቅድሚ ሕጂ ተቐቢሎምዎም ነይሮም እዮም፣ ግን ክድገሙ ኣድላዪ ነይሩ፣ ምእንቲ ክዝክሩ። ትእዛዝ ኣብ ልዕሊ ትእዛዝ፣ መስመር ኣብ ልዕሊ መስመር ክኸውን ኣለዎ፣ ኩሉ እዚ እውን እኹል ኣይኮነን። ኣብዚ ፍቕድታት እዚ፣

I. እስራኤል ቅዱስ ህዝቢ ክኸውን ይግባእ፣ ከመይሲ ኣምላኽ እስራኤል ቅዱስ ኣምላኽ እዩ (ቁ. 2)። ካብ ኩሎም ካልኦት ህዝብታት ብፍሉይ ሕግታትን ልምድታትን ምፍላዮም፣ ካብ ዓለምን ስጋን ሓቀኛ ምፍልላይን ንኣምላኽ ምሉእ ምውፋይን ንምምሃር ዝዓለመ ነይሩ። እዚ ድማ ሕጂ ሕጊ ክርስቶስ እዩ (እግዚኣብሔር ኩሉ ሓሳብና ንእኡ ተገዛኢ ይግበሮ!)። "ቅዱሳት ኩኑ፣ ከመይሲ ኣነ ቅዱስ እየ" (1 ጴጥ. 1:15, 16)። ንሕና ሰዓብቲ እቲ ቅዱስ የሱስ ኢና፣ ስለዚ ድማ ብዓቕምና መጠን ንኽብሪ ኣምላኽ ክንውፈይን ምስ ባህርይን ፍቓዱን ክንሰማማዕን ይግባእ። እስራኤል ብምሳሌታትን ጽላሎትን ተቐዲሱ ነይሩ (ምዕ. 20:8)፣ ንሕና ግን ብሓቂ፣ ወይ ድማ ብፍጻሜ እቶም ኩሎም ጽላሎት ተቐዲስና ኢና (ዮሃ. 17:17፤ ቲቶ. 2:14)።

II. ደቅታት ንወለዶም ክእዘዙ፦ "ነፍሲ ወከፍ ሰብ ንኣዲኡን ንኣቦኡን ይፍራህ" (ቁ. 3)።

1. እቲ ኣብዚ ዝድለ ፍርሃት ምስቲ ብሓምሻይ ትእዛዝ ዝተኣዘዘ ክብሪ ሓደ እዩ፤ ማል. 1:6 ተመልከት። ንውሽጣዊ ኣኽብሮትን ግምት ምሃብን፣ ንግዳማዊ መግለጺታት ኣኽብሮት፣ ንሕጋዊ ትእዛዛት ወለዲ ምእዛዝ፣ ንምሕጓሶምን ምምችቻዎምን ምጥንቃቕን ምጽዓርን፣ ከምኡውን ንዝኾነ ዘጕሂን ዘቖጥዕን ነገር ምውጋድን ንምጕዳእ ስምዒቶም ምጥንቃቕን የጠቓልል። ሊቃውንቲ ኣይሁድ፣ "እዚ ንኣቦ ዝግባእ ፍርሃት እንታይ እዩ?" ኢሎም ይሓቱ። ንሳቶም ድማ፣ "ኣብ መገዱ ደው ዘይምባል ወይ ኣብ ቦታኡ ዘይምቕማጥ፣ ንዝበሎ ዘይምጽራር ወይ ዘይምነቕናቕ፣ ብስሙ ዘይምጽዋዕ፣ ህያው ይኹን ምዉት፣ ግን 'ኣቦይ' ወይ 'ጐይታይ' ኢልካ ምጽዋዕ እዩ፤ ድኻ እንተኾይኑ ምሕጋዙን ከምኡ ዝኣመሰለን እዩ" ኢሎም ይምልሱ።

2. ደቅታት ሰብኡት ምስ ኮኑ፣ ካብዚ ግቡእ እዚ ነጻ ከም ዝኾኑ ክሓስቡ የብሎምን፦ ነፍሲ ወከፍ ሰብ፣ ጥበበኛን ዓብዪ ሰብን እኳ እንተኾነ፣ ወለዱ ስለ ዝኾኑ ክእብሮም ይግባእ።

3. ኣደ ቅድሚት ተነቢራ ኣላ፣ እዚ ድማ ልሙድ ኣይኮነን፣ እቲ ግቡእ ንኽልቲኦም ማዕረ ከም ዝግባእ ንምሕባር እዩ፤ ኣደ ንኣቦ እንተደኣ ኣሕሊፋቶ፣ ሕጂ እውን ክትኽበርን ክትእዘዝን ይግባእ።

4. "ሰንበታተይ ድማ ሓልዉ" ዝብል ተወሲኹ ኣሎ።