መጽሐፈ ኢያሱ 24

24:1-14 ሕይወታችን እስኪያልቅ ድረስ ለእግዚአብሔር ያለንን ሥራ እንደተጠናቀቀ በፍጹም ማሰብ የለብንም። እርሱም እንደ ኢያሱ ዘመን፣ ከጠበቅነው በላይ ዕድሜያችንን ካስረዘመልን፣ እርሱን የምናገለግልበት ሌላ ተጨማሪ አገልግሎት ስላለው ነው። በክርስቶስ ኢየሱስ የነበረውን ያንኑ አሳብ ለማሳካት የሚጥር ሰው፣ የአዳኙን በጎነት የመጨረሻ ምስክርነት በመስጠት፣ እንዲሁም የእግዚአብሔር ያልተገባ ጸጋ በእርሱ ላይ የጣለበትን ግዴታ በዙሪያው ላሉት ሁሉ በመንገር ይከብራል። ጉባኤው በከበረ መንፈሳዊ መንገድ ተሰበሰበ። ኢያሱም በእግዚአብሔር ስም፣ ከእርሱም እንደተላከ ሆኖ ተናገራቸው። ስብከቱም አስተምህሮትንና ተግባራዊ ትግበራን ያቀፈ ነበር። አስተምህሮታዊው ክፍል እግዚአብሔር ለሕዝቡና ከእነርሱ በፊት ለነበሩት አባቶቻቸው ያደረጋቸውን ታላላቅ ነገሮች ታሪክ ያቀርባል። የዚህ የእግዚአብሔር ምሕረት ታሪክ ተግባራዊ ትግበራ ለእነርሱ፣ ለበጎነቱ በአመስጋኝነት እንዲፈሩትና እንዲያገለግሉት፣ እንዲሁም የእርሱ በጎነት እንዲቀጥል የሚያበረታታ ነው።

ምዕራፍ 24 ይህ ምዕራፍ የኢያሱ ሕይወትና አገዛዝ ማብቂያ ሲሆን፣ በዚህ ውስጥ የምናገኘው፣

I. ከሞተ በኋላ በእውነተኛው የእግዚአብሔር እምነትና አምልኮ እንዲጸኑ የእስራኤልን ሕዝብ ለማጽናት የወሰደው ታላቅ ጥንቃቄና ድካም ነው። ይህን ለማድረግ የእስራኤልን ጉባኤ መሪዎች ሌላ አጠቃላይ ስብሰባ ጠርቶ (ቁ. 1) ከእነርሱ ጋር ተነጋገረ። 1. እግዚአብሔር ለእነርሱና ለአባቶቻቸው ያደረጋቸውን ታላላቅ ነገሮች በመዘርዘር (ቁ. 2-13)። 2. ይህን ከግምት ውስጥ በማስገባት እግዚአብሔርን እንዲያገለግሉ ትእዛዝ በመስጠት (ቁ. 14)። 3. ከእነርሱ ጋር በውል በመነጋገር፣ ዓላማውም (1.) ሃይማኖትን ሆን ብለው እንዲመርጡ ማድረግ ነበር፤ እነርሱም የመረጡበትን ምክንያት በመግለጽ አደረጉት (ቁ. 15-18)። (2.) ቆራጥ ምርጫቸው እንዲሆንና በእርሱም ለመጽናት እንዲወስኑ ማድረግ ነበር (ቁ. 19-24)። 4. በዚያ ውል ላይ ቃል ኪዳን በማድረግ (ቁ. 25-28)።

II. የዚህ ታሪክ ማጠቃለያ፣ 1. የኢያሱ ሞትና ቀብር (ቁ. 29, 30) እና የአልዓዛር ሞትና ቀብር (ቁ. 33)፣ እንዲሁም በዚያ አጋጣሚ የዮሴፍ አጥንቶች መቅበር መገለጹ (ቁ. 32)። 2. በዚያን ጊዜ የነበረው የእስራኤል ሁኔታ አጠቃላይ ዘገባ (ቁ. 31)።

ቁጥር 1-14 ኢያሱ ባለፈው ምዕራፍ ላይ «እኔ የምድር ሁሉ መንገድ እሄዳለሁ» ብሎ በሰጣቸው ከባድ ትእዛዝ እስራኤልን ለመጨረሻ ጊዜ ተሰናብቷል ብሎ አስቦ ነበር፤ ነገር ግን እግዚአብሔር ከጠበቀው በላይ ዕድሜውን በቸርነት በማራዘም እና ኃይሉን በማደስ፣ ለእስራኤል መልካም እንዲሆን ይህን ጊዜ ለመጠቀም ፈለገ። «አንድ ጊዜ ተሰናብቻቸዋለሁ፣ ይበቃል» አላለም፤ ነገር ግን ተጨማሪ ጊዜ ስለተሰጠው፣ ለእግዚአብሔር እንዲታዘዙ ለማድረግ ምን ተጨማሪ ነገር ማድረግ እንደሚችል ለመሞከር እንደገና ሰበሰባቸው። ማስታወሻ፡ ለእግዚአብሔር ያለን ሥራ ሕይወታችን እስኪያልቅ ድረስ ተጠናቀቀ ብለን ማሰብ የለብንም፤ እርሱም ከጠበቅነው በላይ ዕድሜያችንን ካራዘመልን፣ ለእኛ የሚሠራው ተጨማሪ አገልግሎት ስላለው እንደሆነ መደምደም አለብን።

ስብሰባው ባለፈው ምዕራፍ ላይ እንደተጠቀሰው የእስራኤል ሽማግሌዎች፣ መሪዎች፣ ዳኞችና ባለሥልጣናት (ቁ. 1) ያቀፈ ነበር። ነገር ግን እዚህ ላይ ከዚያ የበለጠ ክብረ በዓል እንዲሆን ተደርጓል።

I. ለመገናኛቸው የተመረጠው ቦታ ሴኬም ነበር፤ ይህም ለኢያሱ ከሺሎ ይልቅ ቅርብ ስለነበር፣ አሁን ደካማና ለመጓዝ የማይመች ስለሆነ የበለጠ አመቺ ከመሆኑም በላይ፣ አብርሃም፣ የእግዚአብሔርን ቃል ኪዳን ከዚህ ሕዝብ ጋር ለመጀመሪያ ጊዜ የተቀበለው፣ ወደ ከነዓን ሲመጣ የሰፈረበትና እግዚአብሔር የተገለጠለት ቦታ (ዘፍ. 12:6, 7) ስለሆነ ነበር፤ እንዲሁም በቅርቡ የጌሪዛንና የኤባል ተራሮች ይገኙ ነበር፣ ሕዝቡም ወደ ከነዓን ለመጀመሪያ ጊዜ ሲመጡ ከእግዚአብሔር ጋር ቃል ኪዳናቸውን ያደሱበት ቦታ ነበር (ኢያሱ 8:30)። እግዚአብሔር ለአባቶቻቸው የገባላቸውን ቃል ኪዳኖችና እነርሱ ራሳቸው ለእግዚአብሔር የገቡትን ቃል ኪዳኖች ይህ ቦታ ሊያስታውሳቸው ይችላል።

II. በዚህ ስብሰባ ላይ በኢያሱ ፊት ብቻ ሳይሆን በእግዚአብሔር ፊትም ቀረቡ፤ ይህም ማለት፣ እንደ እግዚአብሔር ልዩ መገኘት አድርገው፣ በእርሱም በኢያሱ በኩል የሚናገራቸውን ቃል በመጠባበቅ፣ በከባድ ሃይማኖታዊ መንገድ ተሰበሰቡ፤ አገልግሎቱም በጸሎት እንደተጀመረ ሊሆን ይችላል። የተንታኞች ግምት እንደሚለው፣ በዚህ ታላቅ አጋጣሚ ኢያሱ የእግዚአብሔርን ታቦት በካህናት አማካኝነት ወደ ሴኬም እንዲመጣ አዘዘ፤ ይህም ከሺሎ አሥር ማይል ያህል ርቀት ላይ እንደነበር ይናገራሉ፤ ታቦቱም በተሰበሰቡበት ቦታ እንዲቀመጥ ተደረገ፤ ለዚህም ነው (ቁ. 26) የእግዚአብሔር መቅደስ ተብሎ የተጠራው፣ በዚያን ጊዜ የታቦቱ መገኘት እንዲህ ያደርገው ነበር፤ ይህ የተደረገውም ክብረ በዓሉን ለማክበርና በተገኙት ሰዎች ላይ ፍርሃትን ለመፍጠር ነበር። እኛ አሁን የእግዚአብሔርን መገኘት የሚያሳዩ እንዲህ ያሉ የሚታዩ ምልክቶች የሉንም፤ ነገር ግን ሁለት ወይም ሦስት በክርስቶስ ስም በተሰበሰቡበት እርሱ በእውነት በመካከላቸው እንዳለ፣ እግዚአብሔርም ታቦቱ ባለበት እንደነበረው ሁሉ፣ እነርሱም በእውነት በእርሱ ፊት እየቀረቡ እንደሆነ ማመን አለብን።

III. ኢያሱ በእግዚአብሔር ስም፣ ከእርሱም እንደመጣ ነቢይ ሆኖ ተናገራቸው (ቁ. 2)፦ «እግዚአብሔር፣ ታላቁ አምላክ፣ የእስራኤልም አምላክ፣ የቃል ኪዳናችሁ አምላክ እንዲህ ይላል፤ ስለዚህም ልትሰሙትና ልትታዘዙት ይገባል።» ማስታወሻ፡ የእግዚአብሔር ቃል በእኛ ዘንድ የእርሱ እንደሆነ ተደርጎ ሊቀበል ይገባል፤ መልእክቱን የሚያመጣው ማንኛውም ሰው ታላቅነቱ ምንም ሊጨምርበት አይችልም፣ ዝቅተኛነቱም ሊቀንስበት አይችልም። ስብከቱ ትምህርትና ተግባራዊ ትምህርት ያካትታል። 1. የትምህርቱ ክፍል እግዚአብሔር ለሕዝቡና ከእነርሱ በፊት ለነበሩት አባቶቻቸው ያደረጋቸውን ታላላቅ ነገሮች ታሪክ ነው። እግዚአብሔር በኢያሱ በኩል የጥንቱን ድንቅ ሥራዎች ይዘረዝራል፦ «እኔ እንዲህና እንዲህ አደረግሁ።» እነዚህ ነገሮች እንደተደረጉ ብቻ ሳይሆን እግዚአብሔር እንዳደረጋቸው ማወቅና ማሰብ አለባቸው። እዚህ ላይ የተመዘገበው ተከታታይ ድንቅ ሥራዎች ሲሆኑ፣ ምናልባትም ኢያሱ ብዙ ተጨማሪ ነገሮችን ጠቅሶ ሊሆን ይችላል፣ ነገር ግን ለአጭርነት ሲባል እዚህ ላይ ተትተዋል። እግዚአብሔር የሠራውን ተመልከቱ። (1.) አብርሃምን ከከለዳውያን ዑር አወጣው (ቁ. 2, 3)። እርሱና አባቶቹ በዚያ ሌሎች አማልክትን አገልግለው ነበር፤ ምክንያቱም እዚያ፣ በአንዳንድ ሰዎች ግምት፣ ለትምህርት ቢታወቅም፣ ጣዖት አምልኮ የተጀመረበት አገር ነበር፤ በዚያም ዓለም በጥበብ እግዚአብሔርን አላወቀም ነበር። በኋላ የእግዚአብሔር ወዳጅና የሰማይ ታላቅ ተወዳጅ የሆነው አብርሃም በጣዖት አምልኮ ያደገ ሲሆን፣ እግዚአብሔር በጸጋው ከዚያ እሳት እንደ ጭራሮ እስኪያወጣው ድረስ ለረጅም ጊዜ በውስጡ ኖሯል። የተቀረጹበትን ዓለት ያስታውሱ፣ አባቶቻቸውም በነጻ ጸጋ ተአምር ከዳኑበት ኃጢአት ወደ ኋላ አይመለሱ። እግዚአብሔርም «እኔ ወሰድኩት፤ አለዚያ ከዚያ ኃጢአተኛ ሁኔታ ፈጽሞ አይወጣም ነበር» ይላል። ስለዚህ የአብርሃም ጽድቅ ሐዋርያው እግዚአብሔር ኃጢአተኞችን እንደሚያጸድቅ ምሳሌ አድርጎ አቅርቦታል (ሮሜ 4:5)። (2.) ወደ ከነዓን አምጥቶ ቤተሰቡን አበዛ፤ በምድሪቱ ውስጥ ወደ ሴኬም፣ አሁን ወዳሉበት ቦታ መራው፤ በይስማኤል በኩል ዘሩን አበዛ፣ እርሱም አሥራ ሁለት አለቆችን ወለደ፤ በመጨረሻ ግን የተስፋውን ልጅ ይስሐቅን ሰጠው፣ በእርሱም ዘሩን አበዛ። ይስሐቅ ያዕቆብና ኤሳው የተባሉ ሁለት ልጆች በነበሩት ጊዜ፣ እግዚአብሔር ለኤሳው በሴይር ተራራ ሌላ ውርስ አዘጋጀ፤ ይህም የከነዓን ምድር ለያዕቆብ ዘር ሙሉ በሙሉ እንዲጠበቅ፣ የኤሳውም ዘሮች በእርሱ ድርሻ እንዳይጠይቁ ነበር። (3.) የያዕቆብን ዘር በብርቱ እጅ ከግብፅ አወጣቸው (ቁ. 5, 6)፣ በኤርትራ ባሕርም ከፈርዖንና ከሠራዊቱ እጅ አዳናቸው (ቁ. 6, 7)። ተመሳሳይ ውኃ ለእስራኤላውያን ጥበቃ፣ ለግብፃውያን ደግሞ መቃብር ሆነ፤ ይህ ደግሞ ለጸሎት ምላሽ ነበር፤ ምክንያቱም በታሪኩ ውስጥ በዚያ ጭንቀት ውስጥ በእግዚአብሔር ላይ ሲያጉረመርሙ ብናገኝም (ዘፀ. 14:11, 12)፣ እዚህ ላይ ግን ወደ እግዚአብሔር መጮኻቸው ተጠቅሷል፤ እርሱም ወደ እርሱ የጸለዩትን በቸርነት ተቀበለ፣ ከእርሱ ጋር የተጣሉትንም ሞኝነት ችላ አለ። (4.) በምድረ በዳ ጠበቃቸው፤ በዚያም እንደተባለው፣ አልተንከራተቱም፣ ነገር ግን ለረጅም ጊዜ ኖሩ (ቁ. 7)። ሁሉም እንቅስቃሴዎቻቸው በጥበብ ይመሩ ነበር፣ በጣምም በጥንቃቄ ይጠበቁ ነበር፣ በዚያም ቢሆን ግንብ ባለው ከተማ ውስጥ እንዳሉ ሁሉ የተረጋገጠ የመኖሪያ ቦታ ነበራቸው። (5.) በዮርዳኖስ ማዶ የአሞራውያንን ምድር ሰጣቸው (ቁ. 8)፣ በዚያም የባላቅንና የባላምን ሴራ በእነርሱ ላይ አከሸፈ፤ ስለዚህም ባላም እንደፈለገ ሊረግማቸው አልቻለም፣ ባላቅም እንደ አስቦት ሊዋጋቸው አልደፈረም፣ እናም እዚህ ላይ እንደታሰበው አደረገ ተብሏል። ባላም ሊረግማቸው አስቦ ሳለ ምላሱ እስራኤልን እንዲባርክ መደረጉ፣ ከማንኛውም ድንቅ ሥራ እኩል የእግዚአብሔር ኃይል ለእስራኤል እንደተገለጠ የሚያሳይ ምሳሌ ተደርጎ በተደጋጋሚ ይጠቀሳል፤ ምክንያቱም በእርሱ ውስጥ እግዚአብሔር በጨለማ ኃይሎችና በሰዎች መንፈስ ላይ ያለውን ሥልጣን አሳይቷል (እና አሁንም እኛ ከምናውቀው በላይ ያሳያል)። (6.) በሰላም እና በድል ወደ ከነዓን አገባቸው፣ ከነዓናውያንን በእጃቸው አሳልፎ ሰጠ (ቁ. 11)፣ ከጠላት ጋር በጦርነት በተሰማሩበት ጊዜም ተርብን ከፊታቸው ላከ፤ እነዚህም በመውጊያቸው ያሠቃዩአቸው ነበር፣ በድምፃቸውም ያስፈራሩአቸው ነበር፣ ስለዚህም ለእስራኤል በጣም ቀላል ምርኮ ሆኑ። እነዚህ አስፈሪ የተርብ መንጋዎች በመጀመሪያ ከሲሆንና ከኦግ፣ ከሁለቱ የአሞራውያን ነገሥታት ጋር በነበራቸው ጦርነት ታዩ፣ ከዚያም በሌሎች ጦርነቶቻቸው (ቁ. 12)። እግዚአብሔር ይህን ለእነርሱ እንደሚያደርግ ቃል ገብቶ ነበር (ዘፀ. 23:27, 28)። እዚህም ኢያሱ የዚያን ቃል ኪዳን መፈጸም ያስተውላል። ዘፀ. 23:27, 28፤ ዘዳ. 7:20 ተመልከት። እነዚህ ተርቦች፣ ከእስራኤል የጦር መሣሪያ ይልቅ ጠላትን ያበሳጩ ይመስላል፣ ስለዚህም «በሰይፍህና በቀስትህ አይደለም» ሲል አክሏል። ይህ ሙሉ በሙሉ የእግዚአብሔር ሥራ ነበር። በመጨረሻም፣ አሁን መልካም ምድርን በሰላም ይዘው ነበር፣ በሌሎች ሰዎች ድካም ፍሬም በምቾት ይኖሩ ነበር (ቁ. 13)።

2. የእግዚአብሔርን ምሕረት ታሪክ ተግባራዊ ማድረግ፣ ለቸርነቱ ምስጋና ይሆን ዘንድ፣ እናም ለእነርሱ እንዲቀጥል፣ እግዚአብሔርን እንድትፈሩና እንድታገለግሉ በመምከር ነው (ቁ. 14)። አሁን እንግዲህ፣ ይህን ሁሉ ከግምት ውስጥ በማስገባት፣ (1.