ኦሪት ዘሁልቊ 9

9:1-14 ኣምላኽ ነዚ ፋስጋዚ ንምምላእ ፍሉይ ትእዛዛት ሃበ፡ ከምቲ ዝርአ ድማ ድሕሪ እዚ፡ ክሳዕ ናብ ከነዓን ዝበጽሑ፡ ፋስጋ ኣየብዓሉን፡ ዮሳ 5:10። እዚ ቐልጢፉ፡ ስርዓታት ስነ-ስርዐት ወይ ስርዓተ-ጥቕሚ ንዘልኣለም ክቕጽሉ ከምዘይኮኑ ኣርኣየ፡ ከመይሲ ድሕሪ ምውጣኖም ቅሩብ ድሕሪኡ ገሊኦም ንብዙሕ ዓመታት ክድቅሱ ተፈቒድሎም ነይሩ። ግናኸ ስርዓተ ቅዱስ ቁርባን ኣብ ቀዳማይ ዘመናት ክርስትያናዊት ቤተ-ክርስትያን ከምዚ ገርካ ኣይተቋረጸን፡ እኳ ደኣ እተን መዓልታት ካብቲ እስራኤል ኣብ ምድረ-በዳ ዝፈልጦ ዝበለጸ ጸበባን ጭንቀትን ዝነበራ ክነሳ፤ ብኣንጻሩ፡ ኣብ እዋናት ስደት፡ ቅዱስ ቁርባን ድሕሪኡ ካብ ዝነበረ ንላዕሊ ብተደጋጋሚ ይብዓል ነይሩ።

እስራኤላውያን ኣብ ምድረ-በዳ ካብ ግብጺ ዝረኸብዎ ምድሓን ኪርስዑ ኣይክእሉን ነይሮም። እዚ ሓደጋ እዚ ናብ ከነዓን ምስ በጽሑ ተፈጢሩ ነይሩ። ብስርዓተ-ጥቕሚ ርኹሳት ንዝነበሩ፡ ፋስጋ ክበልዑ እንከለዉ፡ መምርሒታት ተዋሂቡ። እቶም ኣእምሮኦምን ሕልናኦምን ብሓጢኣት ዝረኸሱ፡ ምስ ኣምላኽ ንሕብረት ኣይበቕዑን፡ ወንጌላዊ ፋስጋ ድማ ብምጽንናዕ ኪካፈሉ ኣይክእሉን፡ ክሳዕ ብሓቀኛ ንስሓን እምነትን ዝነጹ። ነቲ እዞም ሰባት፡ ካብ ምቕራብ ናብ እግዚኣብሄር ከምዝተኸልከሉ ብኸመይ ጭንቀትን ሓዘንን ከምዘማረሩ ኣስተብህለ። ብዝኾነ ምኽንያት ካብ መብዓሊ ስርዓታት ሰንበት ወይ ስርዓተ ቅዱስ ቁርባን እንተተኸልከልና፡ ንኣና ሓዘን ክኸውነና ይግባእ።

ነቲ ሙሴ ነዚ ጉዳይ እዚ ኣብ ምፍታሕ ዝወሰዶ ምሕርርታ ኣስተብህለ። ኣገልገልቲ ካብ ኣፍ ኣምላኽ ምኽሪ ኪሓቱ ኣለዎም፡ ብፍላጥ ወይ ብስምዒቶም ኪወስኑ ኣይግባእን፡ ግናኸ ብመሰረት ቃል ኣምላኽ ብዝለዓለ ፍልጠቶም ኪወስኑ ኣለዎም። ከምኡ’ውን ኣብ ኣጸጋሚ ጉዳያት፡ ነቲ ጉዳይ ብትሕትናን ብእምነት ዝመልአ ጸሎትን ናብ ኣምላኽ ንምቕራብ ግዜ እንተተወሲዱ፡ መንፈስ ቅዱስ ብርግጽ ናብ ሰናይን ቅኑዕን መገዲ ክመርሕ እዩ። ኣምላኽ ኣብዚ ጉዳይ እዚ፡ ከምኡ’ውን ኣብ ካልኦት ተመሳሳሊ ጉዳያት፡ ነቲ ሕጊ ፋስጋ ዝገልጽ መምርሒታት ሃበ። ከምቶም ብሕሊናኦም ዘይደልዩ ኮይኖም፡ ካብ ስርዓታት ኣምላኽ ክርሕቑ ዝግደዱ፡ ኣብ ትሕቲ ጸበባኦም ጸጋ ኣምላኽ ክጽበዩ ይኽእሉ፡ ከምኡ’ውን እቶም ብምርጫኦም ዝርሕቑ፡ ንሓጢኣቶም ቍጥዓ ኣምላኽ ክጽበዩ ይኽእሉ። ኣይትታለሉ፡ ኣምላኽ ኣይዕየቕን እዩ።

ምዕራፍ 9 እዚ ምዕራፍ እዚ፡

I. ብዛዕባ እቲ ዓቢ ስርዓት ፋስጋ እዩ፤ 1. ኣብ ምምላስ ዓመት ንምግባሩ ዝወሃብ ትእዛዝ (ቁ. 1-5)። 2. ፋስጋ ኣብ ዝግበረሉ እዋን ብስርዓት ዘይነጹሃት ወይ ብኻልእ ምኽንያት ክገብሩ ዘይክእሉ ዝምልከት ዝተወሰኸ ሕግታት (ቁ. 6-14)።

II. ብዛዕባ እቲ ንእስራኤል ኣብ ምድረበዳ ዝመርሖም ዝነበረ ዓቢ ደገፍ ዓምዲ ደበና (ቁ. 15, ወዘተ.)።

ቁጽሪ 1-14 ኣብዚ እንረክቦ፡

I. ካብ ግብጺ ድሕሪ ምውጻኦም ዓመት ምሉእ ጸኒሖም፡ ኣብ መበል ካልኣይ ዓመት፡ ኣብ መበል ቀዳማይ ወርሒ፡ መበል ዓሰርተ ኣርባዕተ መዓልቲ፡ ቅድሚ ምቍጻሮም ገለ መዓልታት፡ ፋስጋ ንምግባር ዝወሃብ ትእዛዝ። እዚ ድማ ኣብ መጀመርታ ናይ ካልኣይ ወርሒ ተገይሩ።

1. ኣምላኽ ነዚ ፋስጋ እዚ ንምግባር ፍሉይ ትእዛዝ ሃበ። እንተዘይኮይኑ (ከም ዝመስል) ኣይምገበርዎን ነይሮም፡ ከመይሲ፡ ኣብቲ ናይ መጀመርታ ምምስራት እዚ ስርዓት እዚ፡ ናብ ምድሪ ተስፋ ምስ በጽሑ ክግበር ተመዲቡ ነይሩ እዩ (ዘጸ. 12:25)። ናብ ከነኣን ክሳዕ ዝበጽሑ ድማ ፋስጋ ኣይነበረን (እያሱ 5:10)። እዚ ድማ እቶም ስርዓታዊ ትእዛዛት ኣብ መወዳእታ ከም ዝስረዙ ዝሕብር ቀዳማይ ምልክት ነበረ፡ ከመይሲ፡ ድሕሪ ምምዳቦም ብቕጽበት ገለ ካብኦም ንብዙሕ ዓመታት ክድቅሱ ተፈቒዱሎም ነይሩ። እቲ ስርዓት ቅዱስ ቁርባን (ብኣንጻር ፋስጋ ዝመጸ) ኣብ ቀዳሞት መዓልታት ናይ ክርስትያናዊት ቤተ ክርስቲያን ከምዚ ኣይተቛረጸን ወይ ኣይተሰረዘን፡ እቲ እዋን ካብቲ እስራኤል ኣብ ምድረበዳ ዝፈልጥዎ ዝነበረ ዝኸበደ ጸገምን ጭንቀትን እኳ እንተነበረ። ብኣንጻሩ፡ ኣብ እዋን ስደት፡ ቅዱስ ቁርባን ካብ ድሕሪኡ ንላዕሊ ብተደጋጋሚ ይግበር ነበረ። እቶም ኣብ ምድረበዳ ዝነበሩ እስራኤላውያን ካብ ግብጺ ምድሓኖም ክርስዕዎ ኣይከኣሉን፡ እቲ ሕጂ ዘለዉዎ ኩነታት ድማ ነቲ ዘክር ዘይብሃል መዘኻኸሪኦም ነበረ። እቲ ሓደጋ ኩሉ ናብ ከነኣን ምስ በጽሑ እዩ ነይሩ፤ ስለዚ ድማ ካብቲ ዝተፈልፍሉ ከውሒ ክዝክሩ የድልዮም ነይሩ። ከምኡ እውን፡ እቲ ቀዳማይ ፋስጋ ብህጹጽነት ስለ ዝተገብረ፡ ምልክት ካብ ምዃኑ ንላዕሊ እቲ ባዕሉ ፍጻሜ ስለ ዝነበረ፡ ኣምላኽ ኣብ ምምላስ ዓመት፡ ዝያዳ ምስ ተረጋግኡን ምስ መለኮታዊ ሕጊ ዝያዳ ምስ ተላመዱን፡ ደቆም ነቲ በዓል ብዝያዳ ንጹር ገይሮም ንኽርድእዎን ድሕሪኡ ድማ ብዝበለጸ ንኽዝክርዎን፡ እንደገና ክገብርዎ ፈቐደ። ካልቪን ሕጂ ክገብርዎ ግዴታ ከም ዝነበሮም ይግምት፡ እዚ ድማ ብዘይግደስነቶም፡ ብቕጽበት ዝተቐበልዎ ስርዓት ክዝክሩ ከም ዘድለዮም መርኣያ ገይሩ ይጥቀስ።

2. ሙሴ እቲ ዝተዋህቦ ትእዛዛት ብእምነት ንህዝቢ ኣመሓላለፈ (ቁ. 4)። ከምኡ ድማ ጳውሎስ ብዛዕባ ወንጌላዊ ፋስጋ ካብ ጐይታ ዝተቐበሎ ንኣብያተ ክርስቲያናት ኣመሓላለፈ (1 ቈረ. 11:23)። ማስታወሻ፡ ገዛእቲ መምከርቲ ክኾኑ ኣለዎም፡ ኣገልገልቲ ድማ ንሰባት ናብ ጽቡቕ ብምዝካር ኣእምሮኦም ከለዓዕሉ ኣለዎም።

3. ህዝቢ እቲ ዝተዋህቦም ትእዛዛት ገበሩ (ቁ. 5)። እኳ ደኣ እቲ በዓል ምረቓ (ምዕ. 7) ሓድሽ ከም ዝገበሩ እኳ እንተነበረ፡ ነዚ በዓል እዚ ካብ ምግባር ነቲ በዓል ምረቓ ምኽንያት ክገብርዎ ኣይደለዩን። ማስታወሻ፡ ፍሉያት ተግባራት ንስሩዓት ኣገልግሎታት ክትክኡ ወይ ክሰጉጉ የብሎምን። ፋስጋ ኣብ ምድረበዳ እኳ እንተገበሩ፡ ኩነታትና በይናዊን ዘይተረጋግአን እኳ እንተኾነ፡ ግናኸ ብቕዱሳት ስርዓታት ኣምላኽ ምምልላስና ክንቅጽል ኣለና፡ ከመይሲ ኣብኡ እቲ ዝበለጸ ምዝርራብን ዝበለጸ ዕረፍትን ክንረክብ ንኽእል ኢና። ከምዚ ድማ እዩ ህዝቢ ኣምላኽ ኣብ ምድረበዳ ዝተዳለወ።

II. ፋስጋ ኣብ ዝበልዑሉ እዋን ብስርዓት ዘይነጹሃት ንዝነበሩ ዝምልከት ዝተዋህበ መምርሒታት። ሕጊ ፋስጋ ንኹሉ እስራኤላዊ ካብኡ ክበልዕ ይሓትት ነበረ። ገለ ድሕሪኡ ዝመጹ ሕግታት፡ ብዝኾነ ስርዓታዊ ርኽሰት ዝረኸሱ ካብ ቅዱሳት ነገራት ክበልዑ ይኽልክሉ ነበሩ፤ እቶም ኣእምሮኦምን ሕልናኦምን ብሓጢኣት ዝረኸሱ፡ ምስ ኣምላኽ ንምዝርራብ ብፍጹም ዘይበቕዑ እዮም፡ ብሓቀኛ ንስሓን እምነትን ክሳዕ ዝነጽሁ ድማ ብሓቀኛ ምጽንናዕ ካብ ወንጌላዊ ፋስጋ ክካፈሉ ኣይክእሉን እዮም። ሓዘን ዝመልኦም ድንዛለ ድማ ኣለዎም፤ ናብ ቅዱሳት ስርዓታት እንተዘይመጹ፡ ንሳቶም ንምዝላሎም ተሓተቲ እዮም፤ ብርኽሰቶም እንተመጹ ድማ፡ ንምርካሶም ተሓተቲ እዮም። ስለዚ ክሕጸቡ ኣለዎም፡ ድሕሪኡ ድማ ንመሰውኢ ኣምላኽ ክኸብቡ ኣለዎም። ሕጂ፡

1. እዚ ፋስጋ እዚ ክግበር ኣብ ዝነበረሉ እዋን ኣብ እስራኤል ዝተፈጸመ ፍጻሜ እነሆ፡ ገለ ሰባት ብምዉት ሰብኣይ ረኺሶም ነበሩ (ቁ. 6)፡ በቲ ርኽሰት ድማ ንሸውዓተ መዓልቲ ጸኒሖም (ምዕ. 19:11)፡ በቲ እዋን ድማ ካብ ቅዱሳት ነገራት ክበልዑ ኣይፍቀደሎምን ነበረ (ዘሌ. 7:20)። እዚ በደሎም ዘይኮነስ፡ ዘይብጽሖም እዩ ነይሩ፤ ገለ ሰባት ንምዉታት ንምቕባር ክትንክፉ ግዴታ ነበሮም፡ ስለዚ ድማ ብዝበለጸ ጸጋ ንሙሴ ቅሬታኦም ከቕርቡ ክኢሎም።

2. እቶም ዝምልከቶም ሰባት ንሙሴ ዘቕረብዎ ሕቶ (ቁ. 7)። ማስታወሻ፡ ብዛዕባ ሓጢኣትን ግዴታን ኣብ ዝኸበዱ ጉዳያት፡ ህዝቢ ኣምላኽ ኣብ ልዕሊኦም ዝሾሞም ኣገልገልቶም ምምኻርን ሕጊ ካብ ኣፎም ምሕታት እዩ ጥበቦም (ሚል. 2:7)። ኣምላኽ ብቕኑዕ መገዲ ንኽመርሓና ንዝገብሮ ጸሎትና ንምስዓብ ነዚ መገዲ እዚ ክንጥቀም ኣለና። እዞም ሰባት ካብ ምቕራብ ንእግዚኣብሔር ከም ዝተኸልከሉ ብኸመይ ጭንቀትን ስግኣትን ከም ዝተማረሩ ኣስተብህል። ነቲ ሕጊ ዓመጽ ከም ዝኾነ ኣይተማረሩን፡ የግዳስ ኣብዚ እዋን እዚ በቲ ሕጊ ምኽልካሎም ዘሕዝን ኩነታቶም ገለጹ፡ ንምሕጋዞም ድማ ገለ መፍትሒ ክርከብ ለመኑ። ማስታወሻ፡ ህዝቢ ንስርዓታት ኣምላኽ ክጸምኡን ክጠምዩን ምርኣይ፡ ከምኡ ድማ ንምጥቃሞም ዝዓግቶም ነገር ክማረሩ ምስማዕ ብሩኽ ነገር እዩ። ብዝኾነ ምኽንያት ካብ ምቕራብና ኣብ በዓላት ሰንበት ወይ ቅዱስ ቁርባን እንተተኸልከልና፡ ከምቲ ዳዊት ካብ መሰውኢ ምስ ተሰጎገ ዝተሰምዖ (መዝ. 42:1, 2)፡ ንዓና ጭንቀት ክኸውን ኣለዎ።

3. ሙሴ ነዚ ጉዳይ እዚ ኣብ ምፍታሕ ዝገበሮ ምሕሳብ። ኣብዚ ሕጊ ንሕጊ ዝጻረር ይመስል ነበረ፤ እቲ ድሕሪኡ ዝመጸ ሕጊ ነቲ ቅድሚኡ ዝነበረ ሕጊ ከብርህ ከም ዘለዎ ሕጊ እኳ እንተኾነ፡ ንሱ ግና ነዞም ብኸምዚ ኣገባብ ካብ መሰል ፋስጋ ዝተኸልከሉ እስራኤላውያን ኣዝዩ ደንገጸሎም፡ ስለዚ ድማ ነቲ መለኮታዊ መልእኽቲ ንምምኻርን ኣብዚ ጉዳይ እዚ ፍቓድ ኣምላኽ እንታይ ምዃኑ ንምፍላጥን ግዜ ወሰደ፡ “እግዚኣብሔር ብዛዕባኹም እንታይ ከም ዝእዝዝ ክሰምዕ እየ” (ቁ. 8)። ኣገልገልቲ ኣብ ምፍታሕ ጉዳያት ሕልና ካብዚ ኣብነት ክወስዱ ኣለዎም። (1.