ኦሪት ዘሁልቊ 23

23:1-10 እስራኤል ሰፊሮም ዝርእዩ ከለዉ፡ በለኣም ሾብዓተ መሰውኢታት ኪስርሑ፡ ኣብ ነፍሲ ወከፉ ድማ ሓደ ዕየት በጊዕን ሓደ ድዑልን ኪስዉእ ኣዘዘ። ኣየ ዕሽነት ኣጉል እምነት! ኣምላኽ ብትእዛዝ ወዲ ሰብ ይኸውን ኢልካ ምሕሳብ! እቲ መርገም፡ ብልዑል ስልጣን ኣምላኽን ንእስራኤል ብዘለዎ ፍቕርን፡ ናብ በረኸት ተለዊጡ። ኣምላኽ ብበለኣም ገይሩ ንኽብረቱ ኬገልግል መደበ፡ ስለዚ ድማ ተራኸቦ። ኣምላኽ ኣብ ኣፍ በለኣም፡ ንኣምላኽን ንእስራኤልን ኪጻረር ዝደለየ እኳ፡ ቃል እንተገበረሉ፡ ንኣምላኽ ኬኽብሩን ንህዝቡ ኺህነጹን ንዝደልዩ ግና፡ ቃል ኣይኪጎድሎምን እዩ፤ ኪዛረቡዎ ዘለዎም ኪወሃቦም እዩ። ንኣፍ ኣድጊ ዝኸፈተ፡ ኣፍ እዚ ረሲእ ሰብኣይ እዚ ኸኣ፡ ከምቲ ናይ ኣድጊ ምስ ሓይሊ እንስሳ ተጻራሪ ዝነበረ፡ ምስ ድሌት ልቡ ዚጻረር ቃል ኪዛረብ ገበሮ። እቲ ተኣምራት ኣብ ክልቲኡ ኩነታት ማዕረ ዕዙዝ ነበረ። በለኣም ንእስራኤል ድሕንነቶም ኣወጀ። ካብቲ ኣምላኽ ዝፈቐደሉ ንላዕሊ ኺገብር ከምዘይከኣለ ኣመነ። ካብቶም ካልኦት ህዝብታት ብዝፈላለዩሉ ኣገባብ ሕጉሳት ከም ዝኾኑ ኣወጀ። ብብዝሖም ሕጉሳት፡ እዚ ድማ ክብሮምን ፍርህን ገበሮም። ብመወዳእታኦም ሕጉሳት። ሞት መወዳእታ ኩሎም ሰባት እዩ፤ ጻድቃን እኳ ኺመውቱ እዮም፡ በለኣም ኣብዚ ብዛዕባ ሞቱ እናተዛረበ ኸም ዝገበሮ፡ ብዛዕባ እዚ ንርእስና ምሕሳብና ጽቡቕ እዩ። ንጻድቃን ብሓቂ ብሩኻት ከም ዝኾኑ ኣወጀ፡ ንሳቶም ብህይወት ከለዉ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ምስ ሞቱ እውን፤ እዚ ድማ ሞቶም ካብ ህይወት ንነፍሳ እኳ ዝበለጸ ተደላዪ ይገብሮ። ብዙሓት ግና ሞት ጻድቃን ኪመውቱ ዝምነዩ፡ ግናኸ ናብ ህይወት ጻድቃን ኪነብሩ ዘይጸርሑ ኣለዉ፤ ከም ናቶም መወዳእታ ብሓጐስ ኪህልዎም ይደልዩ፡ ግናኸ ከም ናቶም መገዲ ኣይደልዩን። ኣብ ሰማይ ቅዱሳን ኪኾኑ ይደልዩ፡ ኣብ ምድሪ ግና ቅዱሳን ኣይኮኑን። እዚ ናይ በለኣም ዘረባ፡ ምኞት ጥራይ እዩ እምበር፡ ጸሎት ኣይኮነን፤ ንመወዳእታ ጥራይ ዝምነ፡ ንመገድታት ዘይግደስ ብኸንቱ ዝኾነ ምኞት እዩ። ብዙሓት ብምምሕያሽ መጻኢ ተስፋታት ሕሊናኦም ኬህድኡ ይደልዩ፡ ወይ ድማ ብገለ ሓሳዊ ተስፋ ይሰንብቱ፡ ንሳቶም ግና ሓጥእ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ጻድቕ ኪኸውን ዝኽእለሉ በይናዊ ናይ ድሕነት መገዲ የዕግቡ።

ምዕራፍ 23 ኣብዚ ምዕራፍ እዚ፡ ባላቕን ባላምን ንእስራኤል ክጎድኡ ብትግሃት ክሰርሑ ንረአ። ሙሴ ወይ ሽማግለታት እስራኤል ድማ ብዛዕባ እዚ ጉዳይ እዚ ዝኾነ ይኹን ነገር ዝፈልጡ ኣይነበሩን፡ ነቲ መፈንጠራ ኸኣ ኪሰብሩ ኣይከኣሉን። ግናኸ፡ ንእስራኤል ዚሕሉ፡ ዘይድቅስን ዘይብንን ኣምላኽ፡ ብዘይ ዝኾነ ምሕጽንታኦም ወይ ምፍጣሮም፡ ነቲ ፈተነ ኣፍሽሎ። ኣብዚ ዚርአ ዘሎ ድማ እዚ እዩ፦

I. ንእስራኤል ንምርግማ ዝተገብረ ናይ መጀመርታ ፈተነ። 1. ብመስዋእቲ ዝተገብረ ምድላው (ቁ. 1-3)። 2. ኣምላኽ ንባላም ዝሃቦ ተቓራኒ መምርሒ (ቁ. 4, 5)። 3. ባላም ኣብ ክንዲ መርገም፡ ንእስራኤል ኪባርኽ ዝተገደደሉ በረኸት (ቁ. 7-10)። 4. ዓብዪ ምጕዳል ተስፋ ባላቕ (ቁ. 11, 12)።

II. ብተመሳሳሊ መገዲ ዝተገብረን ብተመሳሳሊ መገዲ ዝፈሸለን ካልኣይ ፈተነ (ቁ. 13-26)።

III. ንሳልሳይ ፈተነ ዝተገብረ ምድላዋት (ቁ. 27-30)፡ ፍጻሜኡ ድማ ኣብ ዚቕጽል ምዕራፍ ንረኽቦ።

ቁጽሪ 1-12 ኣብዚ ዚርአ ዘሎ ድማ እዚ እዩ፦

I. ንእስራኤል ንምርግማ ዝተገብረ ዓብዪ ምድላው። እቲ ዕላማ፡ ንኣምላኽ እስራኤል ኪሓድጎም፡ ወይ ኣብ ወገን ሞኣብ ኪኸውን ወይ ድማ ገለ ኸይገብር ኪቕመጥ ምግባር እዩ ነይሩ። ኦ! ዕሽነት እምነት ዘይብሉ ልምዲ፡ ኣምላኽ ብትእዛዝ ሰባት ኪኸውን ከም ዚኽእል ምሕሳብ! ባላምን ባላቕን፡ ብዘይ ፍቓዱ ወይ ትእዛዙ ብዝቐረበ መሰውኢታትን መስዋእትታትን ኪጥብቕዎ ይሓስቡ። ከምኡ ኸኣ ስጋ ኣባጊዕ ኪበልዕ ወይ ደም ኣጣል ኪሰቲ ኸም ዚኽእል ኰይኑ። እዚ ንኣምላኽ ኬሐጕሶን ሞገሱ ኼምጽእን ከም ዚኽእል ምሕሳብ፡ እምነት ወይ ምእዛዝ ኪርአ ኣብ ዘይከኣለሉ እዋን፡ ዘየመናመን ዕሽነት እዩ! ይኹን እምበር፡ እዞም መስዋእትታት እዚኦም ንኣምላኽ ሰማይ፡ ንልዑል ኣምላኽ፡ እምበር ንዝኾነ ናይ ከባቢኦም ኣማልኽቲ ዘቕረብዎ ኣይመስልን። ግናኸ፡ ምብዛሕ መሰውኢታት፡ ካብ ሃይማኖት ኣቦታቶም ከም ዝወረዱን ናብ ጣኦት ኣምልኾ ከም ዝተመልሱ ዘርኢ ምልክት እዩ ነይሩ። ከመይሲ፡ መሰውኢታት ዘብዝሑ፡ ኣማልኽቲ እውን የብዝሑ። ኤፍሬም ብዙሕ መሰውኢታት ንሓጢኣት ገበረ (ሆሴዕ 8:11)። ከምዚ ኸኣ ንኣምላኽ ኣብ ፍልጠቶም ኪሕዝዎ ኣይፈቐዱን፡ ኣብ ሓሳቦም ድማ ከንቱ ዀኑ። ገና ኸኣ፡ ኣምላኽ ቤተ መቕደሱ ኣብ ማእከሎም ዝነበሮን ቅቡእ መሰውኢኡ ዝነበሮን እስራኤል ሓዲጉ ናብኦም ኪመጽእ ብዕብዳን ይጽበዩ ነበሩ። ኣብዚ እዚ ርአ፦

1. ባላም ክንደይ ዓብላል ከም ዝነበረ፡ ትእዛዝ ንጉስ ኪወሃቦን ንመኳንንቲ ሕጊ ኪህብን ብርእሱ ይሕበን ነበረ። እቲ ርእሱ ካብ ኵሉ ኣምላኽ ዚብሃል ወይ ዚምለኽ ልዕል ዜብል እኩይ መንፈስ ከምዚ እዩ። ባላም ብኸመይ ስልጣን እዩ ትእዛዝ ዚህብ! ኣብዚ (ኣነ ዝመረጽኩዎ ቦታ) ሸውዓተ መሰውኢታት፡ ካብ እምኒ ወይ ካብ ሳዕሪ፡ ስርሓለይ። ከምዚ ኸኣ ንእስራኤል ዝነበሮ ሕሱም ጽልኢ ብምምላኽ ዚመስል ነገር ይሽፍኖ ነበረ። ግናኸ፡ መስዋእቱ ብኸምዚ ዝኣመሰለ እኩይ ሓሳብ ስለ ዝቐረበ፡ ፍንፉን እዩ ነይሩ (ምሳሌ 21:27)። እቲ ዕላማኡ ንኣምላኽ ብመስዋእቲ ጽድቂ ምኽባር ዘይኮነስ፡ ብዓስቢ ዓመጽ ንርእሱ ምህብታም እዩ ነይሩ።

2. ባላቕ ክንደይ ታህታይ ከም ዝነበረ። እቶም መሰውኢታት ብቕጽበት ተሰርሑ፡ እቶም መስዋእትታት ድማ ተዳለዉ፡ እቲ ዝበለጸ ዓይነት፡ ሸውዓተ ብዕራይን ሸውዓተ ድዑልን። ባላቕ ነቲ ወጻኢ ዝኾነ ይኹን ተቓውሞ ኣየቕረበን፡ ወይ ኣይተቘጥዐን፡ ወይ ድማ ከምቲ ባላም ዝኣዘዞ፡ ኣብ ጥቓ መስዋእቲ ምሕራሩ ደው ምባል ድኻም ወይ ውርደት ኰይኑ ኣይተሰምዖን።

II. ብኣምላኽ ልዑል ሓይሊ፡ ንእስራኤል ብፍቕሪ፡ መርገም ናብ በረኸት ምቕያሩ፡ እዚ ድማ ሙሴ ዝሃቦ መግለጺ እዩ (ዘዳግም 23:5)።

1. ኣምላኽ በረኸት ኣብ ኣፍ ባላም ኣእተወ። እቶም መስዋእትታት ኪሓርሩ ኸለዉ፡ ባላም ተገንዘለ። ንበይኑ፡ ናብ ሓደ ጸልማት ጫካ ኣብ ልዕሊ እቲ ልዑል ቦታ ኸደ (ቁ. 3፡ ህዳግ)። ንበይኑ ምዃን ምስ ኣምላኽ ንምዝርራብ ጽቡቕ ዕድል ከም ዚህብ፡ እዚ ይፈልጥ ነበረ። ምስኡ ኪራኸቡ ዚደልዩ ኻብ ዓለምን ካብ ንግድን ምዝርራብን ኪርሕቑ ኣለዎም፡ ንበይኖም ኪዀኑ ድማ የፍቅሩ፡ ከመይሲ ኣቦ ምስኦም ስለ ዝኾነ፡ ንበይኖም ኪኾኑ ኸለዉ ኸም ዘይተነጽሉ ይሓስቡ። ስለዚ፡ ናብ ቤትካ እቶ፡ ማዕጾኻ ድማ ዕጾ፡ ብቕኑዕ መገዲ እንተ ደኣ ደሊኻዮ ኸኣ ኣምላኽ ከም ዚራኸበካ እመን። ግናኸ፡ ባላም ብ"ምናልባት" ጥራይ እዩ ተገንዚቡ፡ ኣምላኽ ኪራኸቦ ይኽእል እዩ ዚብል ሓሳባት ነበሮ። ግናኸ፡ ብጥፋቱ ስለ ዝተሰምዖ፡ ኣምላኽ ድማ ብቝጥዓ ኸም ዝረኸቦ ስለ ዝፈልጥ፡ ብጥርጣረ ኺዛረብ ምኽንያት ነበሮ፦ "ምናልባት እግዚኣብሄር ኪራኸበኒ ይኸውን" (ቁ. 3)። ግናኸ፡ ከምዚ ዝኣመሰለ ሰብ ካብ ኣምላኽ ዝኾነ ሞገስ ኪረክብ ከም ዘይብሉ ኣይሕሰብ። ብኣንጻሩ፡ ምስ ኣምላኽ ኪራኸብ ከም ዝኸደ እንተ ዘይተዛረበ እኳ፡ ብሓቂ ድግምቲ ኺጥቀም እዩ ሓሲቡ ነይሩ (ምዕ. 24:1 ርአ)። ግናኸ፡ ዝኾነ ይኹን ዝሓሰቦ ይኹን፡ ኣምላኽ ክብሩ ብእኡ ኼገልግል እዩ ሓሲቡ፡ ስለዚ ድማ ንባላም ረኸቦ (ቁ. 4)። ብርሃን ምስ ጸልማት እንታይ ርክብ ኣለዎ? ዝኾነ ዕርክነታዊ ርክብ ከም ዘይብሎም ክንተኣማመን ንኽእል ኢና። መገዲ ባላም ገና ጠማም ነበረ፡ ኣምላኽ ድማ ገና ተጻራሪኡ ነበረ። ግናኸ፡ ባላቕ ንባላም ከም ነብዪኡ ስለ ዝመረጾ፡ ኣምላኽ ንኣምላኽን ንእስራኤልን ንኽብሪ ዚኸውን ከምዚ ዝኣመሰለ ምስክርነት ኪዛረብ ኣገደዶ፡ እዚ ድማ ነቶም ብኣንጻሮም ብኣጽዋር ዚቐርቡ ንዘለኣለም ዘይቕሬታ ኪገብሮም እዩ። ባላም ኣምላኽ ከም ዝረኸቦ ምስ ፈለጠ፡ ምናልባት ብመልኣኽ፡ ብግብሩ ተመክሐ፦ "ሸውዓተ መሰውኢታት ኣዳለኹ፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ መሰውኢ ድማ ሓደ ብዕራይን ሓደ ድዑልን ኣቕረብኩ።" ከመይ ገይሩ እዩ ገይርዎ? ዝኾነ ይኹን ዋጋ ኣይኸፈለን። ብወጻኢ ባላቕ እዩ ተገይሩ። ገና ኸኣ፡ (1) ሓያል ነገር ከም ዝገበረ ዀይኑ ይምካሕ ነበረ። ብግብዝነት ዚግበሩ ተግባራት ምምላኽ፡ ብሓፈሻ ብትዕቢትን ከንቱ ክብረትን ይርኣዩ። ከምዚ ኸኣ እቲ ፈሪሳዊ ንሃይማኖቱ ኺምካሕ ናብ ቤተ መቕደስ ደየበ (ሉቃስ 18:11, 12)። (2) ንእስራኤል ንምርግማ ኣብ ዝነበሮ ድሌት ኣምላኽ ኪሕግዞ ምኽንያት ኰይኑ ይሓትት ነበረ፡ ከምዚ ኸኣ ንኣምላኽ ዕዳኡ ዝገበሮ ዀይኑ፡ ዝደለዮ ኺወስድ ከም ዚኽእል ኰይኑ። ኣምላኽ ነዞም መስዋእትታት እዚኦም ክንደይ ከም ዝተመስገነሉ ይሓስብ፡ እቲ ዝነኣሰ ኺገብሮ ዚኽእል ድማ ንእስራኤል ናብ ሕሱም ጽልኢ ንጉስ ሞኣብ ምውፋይ እዩ። ማስታወሻ፦ እኩያት ሰባት ንርእሶም ዚገብርዎ ሓደ ልሙድ ምትላል እዩ፡ ብምምላኽ ዚመስል ነገር፡ ኣምላኽ ኣብ ዓበይቲ ግብረ ገበናቶም፡ ብፍላይ ድማ ኣብ ስደት፡ ኪድግፎምን ኪሓልፎምን ከም ዚኽእል ምሕሳብ (ኢሳይያስ 66:5)። ይኹን እምበር፡ እቲ መስዋእቲ ፍንፉን እንተ ነበረ እኳ፡ ኣምላኽ ነቲ ናይ ባላም ትጽቢት ተጠቒሙ ቓል ኣብ ኣፉ ኣእተወ (ቁ. 5)። ከመይሲ፡ መልሲ ልሳን ካብ እግዚኣብሄር እዩ፡ ከምዚ ኸኣ ነቶም፡ "ብልሳንና ኸነዕብል ኢና፡ ከናፍርና ናትና እየን" (መዝሙር 12:4) ዚብሉ ክንደይ ከም ዝጋገዩ ኼርኢ እዩ። ንኣፍ ሰብ ዝገበረ፡ ከመይ ጌሩ ኸም ዚመርሖን ንዕላማኡ ኸም ዜገልግልን ይፈልጥ። እዚ ንደፋራት ሓጥኣን፡ ኣፎም ኣብ ልዕሊ ሰማያት ዚሰርዑ፡ ፍርሂ የምጽእ። ኣምላኽ ልሳኖም ኣብ ርእሶም ከውድቕ ይኽእል እዩ (መዝሙር 64:8)። ንናይ ኣምላኽ መሰኻኽር ድማ ምጽንናዕ የምጽእ፡ ንኣምላኽ ኪምስክሩ ዚጽውዖም ዘበለ። ኣምላኽ ቓል ኣብ ኣፍ ባላም እንተ ኣእተወ፡ ንኣምላኽን ንእስራኤልን ዚጻረር ዝነበረ፡ ንኣምላኽ ኬኽብሩን ህዝቡ ብምስክርነቶም ኬዐንውዩን ዚደልዩ ኸኣ ኪጎድሎም ኣይኮነን፡ ግናኸ ኣብታ ሰዓት እቲኣ ኺዛረቡ ዘለዎም ኪወሃቦም እዩ።

2. ባላም በረኸት ኣብ ኣእዛን ባላቕ ኣውጸአ። ኣብ ጥቓ መስዋእቲ ምሕራሩ ደው ኢሉ ረኸቦ (ቁ. 6)፡ ብጥንቃቐ ይከታተሎን ንውጽኢቱ ብትግሃት ይጽበዮን ነበረ። እቶም ካብ ኣምላኽ ሰላም ዚደልዩ፡ ኣብ ጥቓ መስዋእቲ ኪጸንሑን ብዘይ ምብታኽ ንእግዚኣብሄር ኬገልግሉን ኣለዎም፡ ኣብ ሰናይ ምግባር ድማ ኣይድኽሙ። ባላም ንእስራኤል መርገም ኬውርድ ኣብ ዝተመደበሉ ቦታ ምስ ጸንዐ፡ ምናልባት ድማ ኪነግሮ ዝዳለወሉ ቅጥዒ ኣዳልዩ ነይሩ ኪኸውን ይኽእል እዩ፡ ምሳሌኡ ጀመረ፡ በረኸት ድማ ዀነ (ቁ. 7)። ንእስራኤል ድሕንነትን ሓጐስን ኣወጀ፡ ከምኡ ኸኣ ባረኾም።

(1) ድሕንነቶምን ካብ መርዛም ፍላጻታቱ ወጻኢ ምዃኖምን ኣወጀ። [1] ዕላማኡ ንምርግማም ከም ዝነበረ፡ ባላቕ ካብ ሃገሩ ኸም ዝጸውዖ፡ ንሱ ድማ በዚ ዕላማ እዚ ኸም ዝመጸ ኣመነ (ቁ. 7)።