ኦሪት ዘሌዋውያን 18

እዚ ሕጊ'ዚ ንኹሉ ምስ ብልሹዋት ልምድታት ኣረማውያን ምውዳድ ዝጻረር እዩ። ከምኡ'ውን ንምጽናዕ፡ ንሓሰኻዊ ትምኒታትን ንኣረመኔያዊ ጣኦት ኣምልኾን ዝጻረሩ ሕግታት ተዋሂቡ። ምትግባር እዞም ሕግታት'ዚኦም ድማ ብዕንወት ከነኣናውያን ይድገፍ። ኣምላኽ ኣብዚ ስነ-ምግባራዊ ትእዛዛት ሂቡ። ምሉእ ብምሉእ ብቐጻሊ ንትእዛዛት ኣምላኽ ምትንባህ ካብ ከቢድ ሓጢኣት ዝበለጸ ተባዕተወ ዝኾነ መዐቀቢ እዩ። ጸጋ ኣምላኽ ጥራይ እዩ ዝሕልወና፤ እቲ ጸጋ'ቲ ድማ ንመገድታት ጸጋ ብምጥቃም ጥራይ እዩ ክርከብ ዝብተስ። ንሱ ድማ ንሓደ'ኳ ንትምኒት ልቡ ከቶ ኣይሓድጎን፡ ክሳዕ ንእኡን ንኣገልግሎቱን ዝሓድግዎ።

ምዕራፍ 18 ኣብዚ፣

I. ምስ ርኹስ ልምዲ ኣህዛብ ምምስሳል ዝኽልክል ኣጠቃላሊ ሕጊ (ቁ. 1-5)።

II. ፍሉያት ሕግታት፣ 1. ንዝምድና ስጋ ዝኽልክል (ቁ. 6-18)። 2. ንእንስሳዊ ስምዒታትን ንሓሳዊ ኣምልኾን ዝኽልክል (ቁ. 19-23)።

III. እዞም ሕግታት እዚኦም ብጥፍኣት ከነኣናውያን ዝድገፉ ምዃኖም (ቁ. 24-30)።

ቁጽሪ 1-5 ድሕሪ እተፈላለዩ ስርዓታውያን ትእዛዛት፣ ኣምላኽ ኣብዚ ናብ ምትግባር ስነ-ምግባራዊ ትእዛዛት ይምለስ። እቶም ቀዳሞት ከም ኣርኣያ ኮይኖም ንዓና ይጠቕሙና፣ እቶም ዳሕሮት ድማ ከም ሕግታት ሓይልን ግዴታን ኣለዎም።

ኣብዚ፣ 1. እዞም ሕግታት እዚኦም ዝወጹሉ ቅዱስ ስልጣን ንረክብ፦ “ኣነ እግዚኣብሔር ኣምላኽኩም እየ” (ቁ. 1, 4, 30)፣ ከምኡውን “ኣነ እግዚኣብሔር እየ” (ቁ. 5, 6, 21)። “እግዚኣብሔር፣ ንኹሉ ክገዝእ መሰል ዘለዎ፤ ኣምላኽኩም፣ ንዓኻትኩም ክገዝእ ፍሉይ መሰል ዘለዎ።” የሆዋ ምንጪ ህላወ እዩ፣ ስለዚ ድማ ምንጪ ስልጣን እዩ፣ ንሕና ናቱ ኢና፣ ንዕኡ ከነገልግል ግዴታ ኣሎና፣ ንኹሉ ዘይምእዛዝ ድማ ክቐጽዕ ዝኽእል እዩ። “እቲ ዝሰማማዕኩምሉ ኣምላኽኩም፣ ብእኡ ባህ ዝብለኩም፣ ዝለዓለ ግዴታ ዘለኩምሉ፣ ከምኡውን ተሓተቲ ዝኾንኩምሉ።”

2. ኣብ ግብጺ ዝነበሩሉ እዋን ዝነበሩ ኣሰር ጣኦታዊ ኣምልኾ ከይሕዙ፣ ከምኡውን ናብታ ሕጂ ዝኸዱላ ዘለዉ ከነኣን ዝነበሮም ጣኦታዊ ኣምልኾ ከይተበከሉ ዝሕብሩ ጥብቂ መጠንቀቕታ (ቁ. 3)። ሕጂ ኣምላኽ ብሙሴ ኣቢሉ ስርዓታቱ ይምህሮም ስለ ዝነበረ፣ ኣብ ግብጺ፣ ማለት ብጣኦታዊ ኣምልኾ እትፍለጥ ሃገር፣ ምስ ጸባኦም ዝጠጥውዎ ዝነበሩ ዝርስዕዎ ነገር ነበረ። “ከም ግብሪ ምድሪ ግብጺ ኣይትግበሩ።” ንቤት ባርነት ዝነበሮም ፍቕሪ ሒዞም፣ ብልምድታታ ተመሪሖም ኣምልኾኦም ምፍጻም፣ ብርእሱ ዝኸፍአ ዕሽነት፣ ከምኡውን ብድንቂን ብጸጋን ዘድሓኖም ኣምላኽ ዝኸፍአ ዘይምስጋና ምዃኑ። እንኳን ደኣ፣ ብመንፈስ ምጽራር ዝምርሑ ይመስል፣ እዞም ስርዓታት ኣምላኽ እዚኦም ድሕሪ ምቕባሎም እውን፣ እኩያት ልምድታት ከነኣናውያን ክቕበሉን፣ ምስ ምድሮም ድማ እኩይ ተግባራቶም ክወርሱ ኣብ ሓደጋ ነበሩ። ካብዚ ሓደጋ እዚ ኣብዚ ይጠንቀቑ ኣለዉ፣ “ብሕግታቶም ኣይትመላለሱ።” ልምዲ ከምዚ ዝበለ ገዛኢ እዩ፣ ተግባራቶም ስርዓታት ተባሂሎም ይጽውዑ፣ ምስ ስርዓታት ኣምላኽ እውን ተወዳደርቲ ኮይኖም፣ ህዝቢ ኣምላኽ ድማ ካባታቶም ሕጊ ክቕበሉ ኣብ ሓደጋ ነበሩ።

3. ፍርድታትን ስርዓታትን ትእዛዛትን ኣምላኽ ክሕልዉ ዝተዋህቦም ከቢድ ትእዛዝ (ቁ. 4, 5)። ዳዊት ኣብ መዝሙር 119 ብዛዕባ ሕግታት ኣምላኽ ዝገበሮ ብዙሕ ጸሎታትን መግለጺታትን ናብዚ ትእዛዝ እዚን ናብ ብዙሓት ከምኡ ዝኣመሰሉን ዝጠቕስ ይመስል። ኣብዚ እዚ ንርአ፦ (1.) ዓብዪ ሕጊ ምእዛዝና—ስርዓታትን ፍርድታትን ኣምላኽ። ብእኡ ንኽንመላለስ እዚኦም ክንሕልዎም ይግባእ። ኣብ ልብናን ህይወትናን ክንትግብሮም ምእንቲ፣ ኣብ መጽሓፍናን ኣብ ኢድናን ክንሕልዎም ይግባእ። “ትእዛዛት ኣምላኽ ክትገብሮም ዘክር” (መዝ. 103:18)። ከም መገዲ ጉዕዞና ጌርና ክንሕልዎም ይግባእ፣ ከም መምርሒ ስራሕና ጌርና ክንሕልዎም ይግባእ፣ ከም መዝገብና፣ ከም ፍረ ዓይንና፣ ብዝለዓለ ጥንቃቐን ክብርን ክንሕልዎም ይግባእ።

(2.) ዓብዪ ረብሓ ምእዛዝና፦ “ሓደ ሰብ እዚ እንተ ገይሩ፣ ብእኡ ክነብር እዩ” ማለት፣ “ኣብዚ ዓለምን ኣብ ዝመጽእ ዓለምን ሕጉስ ክኸውን እዩ።” ኣምላኽ ክነመስግን ምኽንያት ኣሎና፣ [1.] እዚ ብዝበለጸ ምቹእ ትርጉም ናይቲ ኩነታት፣ ከም ተስፋ ኮይኑ ሕጂ እውን ሓይሉ ዘይረኸበ ምዃኑ። ትእዛዛት ኣምላኽ ብቕንዕና እንተ ሓሊና፣ ምንም እኳ ካብ ዘይሓጢኣት ፍጽምና እንተ ደሓርና፣ መገዲ ግዴታ መገዲ ምጽንናዕ ምዃኑ፣ ናብ ሓጎስ ድማ ዝመርሕ ምዃኑ ክንረክብ ኢና። “እግዚኣብሔር ምፍራህ ተስፋ ህይወት ኣለዎ” (1 ጢሞ. 4:8)። ጥበብ ከምዚ ኢላ ኣላ፣ “ትእዛዛተይ ሓሉ እሞ ንበር”፡ ብመንፈስ ኣቢልና ድማ ግብሪ ስጋ (ንዓና ከም ልምድታት ግብጺ ንእስራኤል ዝነበሩ) እንተ ቐተልናዮ፣ ክንነብር ኢና።

[2.] እዚ ከም ኪዳን ኮይኑ፣ ዝነኣሰ በደል ንዘለኣለም ካብዛ ህይወት እዚኣ ዝኸልኣና ከም ዘይኮነ። ሃዋርያ እዚ ንእምነት ወንጌል ዝጻረር ምዃኑ ክልተ ሳዕ ይጠቅሶ። እዚ ብሕጊ ዝርከብ ጽድቂ መግለጺ እዩ፣ “እቲ ዝገብሮም ሰብ ብእኦም ክነብር እዩ” (ሮሜ 10:5)፣ ሕጊ ኻብ እምነት ከም ዘይኮነ ንምርግጋጽ ድማ ይጥቀስ (ገላ. 3:12)። እቲ ወንጌል ዝገበሮ ለውጢ ኣብቲ ዳሕረዋይ ቃል እዩ፦ እቲ ዝገብሮም ሰብ ክነብር እዩ፣ ግናኸ ብእኦም ኣይነብርን እዩ፤ ሕጊ ህይወት ክህብ ኣይከኣለን፣ ምኽንያቱ ብፍጹም ክንሕልዎ ኣይከኣልናን፤ ብስጋ ደኣ እምበር፣ ብርእሱ ድኹም ኣይነበረን፤ ሕጂ ግና እቲ ዝገብሮም ሰብ ብእምነት ወዲ ኣምላኽ ክነብር እዩ። ህይወቱ ንጸጋ ክርስቶስ እምበር፣ ንግብሪ ስርሑ ኣይኮነን ዝምስገን፤ ገላ. 3:21, 22 ርአ። ጻድቕ ክነብር እዩ፣ ግናኸ ብእምነት ክነብር እዩ፣ ብምኽንያት ምስ ክርስቶስ ዘለዎ ሓድነት፣ ንሱ ህይወቱ እዩ።

ቁጽሪ 6-18

እዞም ሕግታት እዚኦም ምስ ሳብዓይ ትእዛዝ ዝተሓሓዙ እዮም፣ ብወንጌል እውን ንዓና ግዴታ ከም ዝኾኑ ፍሉጥ እዩ፣ ከመይሲ ምስ ብርሃንን ሕግን ተፈጥሮ ዝሰማምዑ እዮም። ሓደ ኻብቲ እተጠቕሰ ነገራት፡ ሰብኣይ ኣቦኡ ዝነበረት ሰበይቲ ምውሳዱ፡ ሃዋርያ ጳውሎስ ኣብ ኣህዛብ እኳ ዘይተሰምዐ ሓጢኣት ከም ዝኾነ ገይሩ ይዛረበሉ እዩ (1 ቈረንቶስ 5:1)። እቶም ኣብዚ እተኸልከሉ ገለ ዘመዳዊ ርክባት ብገለ ፍሉያት ሰባት ኣብ ማእከል ኣህዛብ ይፍጸሙ እኳ እንተነበሩ፡ እቶም ኣረመኔታት ዝኾኑን ንርኹስ ባህግታት ብምሉኡ እተዋህቡን ህዝብታት እንተዘይኮይኖም፡ ግን እቶም ካልኦት ኣህዛብ ኣይፈቕድዎን ይጸልእዎም እዮም ነይሮም። ነዚ ስዒቡ ዘሎ ኣስተብህሉ፦

I. ኣብዚ እተጠቕሱ ዝምድናታት እተኸልከለ ነገር፡ ንጥራዮም ንምግላጽ ምቕራብ እዩ (ቍ. 6)።

1. እዚ ብቐንዱ ነዞም ዝምድናታት እዚኦም ምምርዓው ንምኽልካል እዩ። መርዓ መለኮታዊ ስርዓት እዩ፤ እዚ ምስ ሰንበት፡ ካብ ኩሉ ዝበለጸ ጥንታዊ፡ ምስ ሰብ ኣብ ምድሪ ማዕረ ዝኾነ እዩ። ንምቾት ህይወት ሰብን፡ ንኽብረት ዘርኢ ሰብን፡ ከምቲ ንኽብሪ ሰብ ካብ እንስሳ ዝበለጸ ዝኸውን፡ እተዳለወ እዩ። ኣብ ኩሉ ክብሪ ዘለዎ እዩ፡ እዞም ሕግታት እዚኦም ድማ ንኽብሩ ንምድጋፍ እዮም። መለኮታዊ ስርዓት ንመለኮታዊ ሕግታትን ገደባትን ዝግዛእ ክኸውን ኣድላዪ እዩ ነይሩ፡ ብፍላይ ድማ ምስቲ ርኹስ ባህርይ ሰብ ከም ዝኾነ ነገር ኣብ ትምኒቱ ዕቡጥን ብርቱዕን፡ ከምኡ እውን ንምቁጽጻር ዘይዕገስን ዝኸውን ነገር ዝምልከት ስለ ዝኾነ። ይኹን እምበር፡ እዞም እገዳታት እዚኦም ብዘይጥርጥር ስልጣን እተኣወጁ ምዃኖም ከይተረፈ፡ ብባህርዮም ኣዝዮም ቅኑዓትን ቅዋማውያን እዮም። (1.) ብመርዓ ክልተ ሓደ ስጋ ክኾኑ እዮም ነይሮም፡ ስለዚ እቶም ቅድሚ ሕጂ ብባህርዮም ሓደ ስጋ ዝነበሩ፡ ብስርዓት ሓደ ስጋ ክኾኑ ኣይክእሉን እዮም፡ እዚ ድማ ኣዝዩ ዘይቅኑዕ እዩ። ከመይሲ እቲ ስርዓት ቅድሚ ሕጂ ዘይተዋሃሃዱ ንምውህሃድ እተዳለወ እዩ። (2.) መርዓ ኣብ መንጎ ሰብኣይን ሰበይትን ማዕርነት ይፈጥር። "ካብ ጎድንኻ እተወስደት መሓዛኻዶ ኣይኮነትን?" ስለዚ፡ እቶም ቅድሚ ሕጂ ላዕለዋይን ታሕተዋይን ዝነበሩ እንተ ተመርዓዉ (እዚ ድማ ኣብ መብዛሕትኡ ኣብዚ እተዘርዘረ ኣብነታት ዝርአ እዩ)፡ እቲ ስርዓት ተፈጥሮ ብፍሉይ ስርዓት ክጠፍእ እዩ፡ እዚ ድማ ብፍጹም ክፍቀድ የብሉን።