ኦሪት ዘፍጥረት 1

1:1,2 ቀዳማይ ጥቕሲ መጽሓፍ ቅዱስ ብዛዕባ ምንቅስቓስ ምድርን ሰማያትን መርሃርሕን ጠቓምን መግለጺ ይህበና። እምነት ትሑታት ክርስትያናት እዚ ካብቲ ናይቶም ዝበዝሑ ምሁራት ምትሓስ ብዝሓየለ ይርድኦ። ካብቲ ንሰማይን ምድርን እንርእዮ ሓይሊ እቲ ዓቢ ፈጣሪ ንስጋድ። ንሕና ከም ደቂ ሰብ ዝዀንናዮን ዘሎናሉ ቦታን፡ ንክርስትያናት ዝዀንናዮ ግቡእና፡ ሰማይ ኩሉ ሳዕ ኣብ ዓይንና ክንገብር፡ ንምድሪ ድማ ትሕቲ እግርና ክንገብር የዘኻኽረና። ወዲ ኣምላኽ፡ ምስ ኣቦ ሓደ ዝኾነ፡ ዓለም ምስ ፈጠራ ምስኡ ነበረ። እንኳ ደኣስ፡ ዓለም ብእኡ ከም እተፈጥረት፡ ዘይብኡ ድማ ገለ እኳ ከም ዘይተፈጥረ ብዙሕ ሳዕ ይንገረና እዩ። ኦህ፡ ብዛዕባ እቲ እንሰግደሉ ዓብዪ ኣምላኽን ብዛዕባ እቲ ብስሙ እንደግም ዓብዪ ኣማላድን ክንደይ ዓብዪ ሓሳባት ኣብ ኣእምሮና ክህልወና ይግባእ!

ኣብዚ፡ ኣብ መጀመርታ ናይዚ ቅዱስ መጽሓፍ፡ ብዛዕባ እቲ መለኮታዊ መንፈስ፡ እቲ ኣብ ልቢ ሰብ ዝገብሮ ተግባር ኣብ ካልእ ክፍሊ መጽሓፍ ቅዱስ ብዙሕ ሳዕ ተጠቒሱ ዝርከብ፡ ነንብብ። እብኡ ንርአ፡ ኣብ መጀመርታ ዝርአይ ዝድለይ ነገር ኣይነበረን፡ ዓለም ቅርጺ ዘይብሉን ባዶን ነበረ እሞ፡ ፍረን ትርርትን ነበረ። ብተመሳሳሊ ድማ፡ ግብሪ ጸጋ ኣብ ነፍሲ ሓዳስ ፍጥረት እዩ። ኣብ ጸጋ ዘይብሉ ነፍሲ፡ ማለት ሓዳስ ልደት ዘይተወልደ ነፍሲ፡ ህውከት፡ ግርምድድ፡ ኩሉ እኩይ ተግባር ድማ ኣሎ። ኣብኡ ጽቡቕ ዘበለ ኩሉ የብሉን፡ ከመይሲ ብዘይ ኣምላኽ እዩ። ጸልማት እዩ፡ ንሱ ባዕሉ ጸልማት እዩ። እዚ ብባህሪና ዘሎናዮ ኩነታት እዩ፡ እስከ ኹሉ ዝኽእል ጸጋ ኣብ ልዕሌና ለውጢ ክሳዕ ዝገብር።

1:3-5 ኣምላኽ ድማ፡ ብርሃን ይኹን በለ፤ በዚ ድማ ፈቐደ፣ ብኡብኡ ድማ ብርሃን ኮነ። ኦ! ሓይሊ ቃል ኣምላኽ! ኣብ ሓዳስ ፍጥረት ድማ፡ ኣብ ነፍሲ ቀዳማይ ዝፍጠር ነገር ብርሃን እዩ። ቅዱስ መንፈስ ድማ ንኣእምሮ ብምብራህ፡ ኣብ ድሌትን ስምዒትን ይዓዪ። እቶም ብሓጢኣት ጸልማት ዝነበሩ፡ ብጸጋ ብርሃን ኣብ እግዚኣብሔር ይኾኑ። ወዲ ኣምላኽ መጺኡ ምስትውዓል እንተዘይሃበና (1 ዮሃንስ 5:20)፡ ንወድቒ ሰብ ኩሉ ግዜ ጸልማት ምሃለዎ። ኣምላኽ ዝፈቐዶ ብርሃን፡ ሰሚርዎ። ኣምላኽ ድማ ንብርሃን ካብ ጸልማት ፈለዮ፤ ብርሃን ምስ ጸልማትሲ እንታይ ሓባርነት ኣለዎ? ኣብ ሰማይ ምሉእ ብርሃን ኣሎ፡ ጸልማት ድማ ፈጺሙ የለን። ኣብ ገሃነም ግን ምሉእ ጸልማት እዩ፡ ሓንቲ ብልጭታ ብርሃን እውን የብሉን። መዓልትን ለይትን ናይ እግዚኣብሔር እዩ፤ ንኽብሩ ክንጥቀመሉ ንኽልቲኡ፡ ኩሉ መዓልቲ ንዕኡ ብምዕያይ፡ ኩሉ ለይቲ ድማ ኣብኡ ብምዕራፍ፡ መዓልትን ለይትን ድማ ሕጉ ብምስትንታን።

ቁጽሪ 3-5 እዚ ኣብ ቀዳማይ መዓልቲ ዝተገብረ ዕዮ ዝርዝር መግለጺ እዩ። ኣብዚ እምብኣር እዝንብል፡

1. ካብ ኩሎም እቶም እግዚአብሔር ዝፈጠሮም ዝርአዩ ፍጥረታት፡ ብርሃን ቀዳማይ ምንባሩ፤ (ምኽንያቱ ጸልማትን ብርሃንን ንእኡ ሓደ እዮም እሞ)፡ ግናኸ ብእኡ ንግብርታቱን ክብሩን ክንርኢ፡ ብርሃን ከሎና ድማ ንግብርታትና ክንሰርሕ ምእንቲ ኢዩ። ግብርታት ሰይጣንን ኣገልገልቱን ግብርታት ጸልማት እዮም፤ ግናኸ ሓቂ ዝገብርን ጽቡቕ ዝገብርን ናብ ብርሃን ይመጽእ፡ ግብርታቱ ምእንቲ ክግለጽ ድማ ይብህጎ፡ ዮሃንስ 3:21። ብርሃን ዓብዪ ውበትን በረኸትን ናይ ፍጥረት እዩ። ከም በዅሪ ወዲ፡ ካብ ኩሎም ዝርአዩ ፍጥረታት፡ ብንጽህናን ሓይልን፡ ብብሩህነትን ብጽቡቕ ምግባርን ንዓብዪ ወላዲኡ ዝያዳ ይመስል። ምስ መንፈስ ዓብዪ ምትእስሳር ኣለዎ፡ ቀጺሉ ድማ ንሱ እዩ፤ ብእኡ ንኻልኦት ነገራት እንተ ንርኢ እሞ ከም ዘሎ እንተ ንርግጸሉ እኳ፡ ባህሪኡ ግና ኣይንፈልጥን፡ እንታይ ምዃኑ ወይ ብርሃን ብኸመይ ከም ዝመሓላለፍ ክንገልጽ ኣይንኽእልን ኢና፡ እዮብ 38:19, 24። ብምርኣዩ ናብቲ ብርሃን ዝኾነ፡ ዘይተወሰነን ዘለኣለማዊ ብርሃንን (1 ዮሃንስ 1:5)፡ ኣቦ ብርሃናት (ያእቆብ 1:17)፡ ኣብ ዘይበጽሕ ብርሃን ዝነብር (1 ጢሞቴዎስ 6:16) ዝኾነ ኣምላኽ ብእምነት ንምሕሳብ ክንመርሓሉን ክንሕግዘሉን ይግባእ። ኣብ ሓድሽ ፍጥረት፡ ኣብ ነፍሲ ዝፍጠር ቀዳማይ ነገር ብርሃን እዩ፡ ቅዱስ መንፈስ ንምስትውዓል ብምብርሃን ንፍቓድን ስምዒታትን ይማርኽ፡ ከምቲ ሕያዋይ ጓሳ በጊዑ ዝኾነሉ ብኣፍ ደገ ናብ ልቢ ይኣቱ፡ ሓጢኣትን ሰይጣንን ግና ከም ሰረቕትን ሓለውትን ብኻልእ መገዲ ይድይቡ። እቶም ብሓጢኣት ጸልማት ዝነበሩ፡ ብጸጋ ኣብ ዓለም ብርሃን ይኾኑ።

2. እቲ ብርሃን ብቓል ሓይሊ ኣምላኽ ከም ዝተፈጥረ። ኣምላኽ፡ ብርሃን ይኹን በለ፤ ፈቐዶን ኣዘዞን፡ ብኡብኡ ድማ ኮነ፡ ብርሃን ድማ ኮነ፡ እዚ ድማ ነቲ ኣብ ዘለኣለማዊ ኣእምሮ ዝነበረ ናይ መጀመርታ ሓሳብ ብልክዕ ዝምልስ ቅዳሕ እዩ። ኦ ሓይሊ ቓል ኣምላኽ! ተዛረበ እሞ ኮነ፡ ብሓቂ፡ ብፍሉይ፡ ንዘለኣለም ድማ ኮነ፡ ንግዜኡ ጥራይ ንምርኣይ ዘይኮነስ፡ ኣዘዘ እሞ ጸንዔ፡ ንእኡ ቓልን ዓለምን ሓደ እዮም። ቓል ኣምላኽ (ማለት፡ ፍቓዱን ሕጉስ ድሌቱን) ህያው እዩ፡ ሓያል ድማ እዩ። ክርስቶስ እቲ ቓል፡ እቲ መሰረታዊ ዘለኣለማዊ ቓል እዩ፡ ብእኡ ድማ ብርሃን ተፈጢሩ፡ ምኽንያቱ ብእኡ ብርሃን ነበረ፡ ንሱ ድማ እቲ ሓቀኛ ብርሃን፡ ብርሃን ዓለም እዩ፡ ዮሃንስ 1:9፤ 9:5። እቲ ኣብ ዝተቐደሱ ነፍሳት ዝበርህ መለኮታዊ ብርሃን፡ ብሓይሊ ኣምላኽ፡ ብሓይሊ ቓሉን ብመንፈስ ጥበብን ምግላጽን፡ ንምስትውዓል ብምኽፋት፡ ንጉምታት ድንቁርናን ስሕተትን ብምብታን፡ ከምቲ ኣብ መጀመርታ ኣምላኽ ብርሃን ካብ ጸልማት ክበርህ ዝኣዘዘ፡ ፍልጠት ክብሪ ኣምላኽ ኣብ ገጽ ክርስቶስ ብምሃብ ይፍጠር፡ 2 ቈረንቶስ 4:6። ወዲ ኣምላኽ እንተ ዘይመጽእን ምስትውዓል እንተ ዘይሃበናን፡ ጸልማት ንዘለኣለም ኣብ ገጽ ዝወደቐ ሰብ ምነበረ፡ 1 ዮሃንስ 5:20።

3. እቲ ኣምላኽ ዝደለዮ ብርሃን፡ ምስ ተፈጥረ፡ ከም ዝፈተዎ፡ ኣምላኽ ድማ ብርሃን ጽቡቕ ምዃኑ ረኣየ። ልክዕ ከምቲ ዝሓሰቦ ነበረ፡ ነቲ ዝሓሰበሉ ዕላማ ድማ ዝበቅዕ ነበረ። ጥቕምን ረብሓን ዝነበሮ እዩ፤ እዛ ሕጂ ቤተ መንግስቲ ዝኾነት ዓለም፡ ብዘይ ብርሃን ቤት ማእሰርቲ ምኾነት። ፍቑርን ባህ ዘብልን ነበረ። ብሓቂ ብርሃን ጥዑም እዩ (መክብብ 11:7)፤ ንልቢ የሐጕስ፡ ምሳሌ 15:30። ኣምላኽ ዝኣዝዞ ይፈትዎ እሞ ብጸጋ ይቕበሎ፤ ብግብሪ ኢዱ ድማ ሕጉስ ይኸውን። ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ጽቡቕ ዝኾነ ብሓቂ ጽቡቕ እዩ፡ ምኽንያቱ ንሱ ከም ሰብ ኣይርእን እዩ። ብርሃን ጽቡቕ እንተኾይኑ፡ እቲ ምንጪ ብርሃን ዝኾነ፡ ካብኡ እንቕበሎ፡ ንእኡ ድማ ኩሉ ምስጋናን ብእኡ እንገብሮ ኩሉ ኣገልግሎትን ዘሎናስ ክንደይ ጽቡቕ እዩ!

4. ኣምላኽ ንብርሃን ካብ ጸልማት ከም ዝፈለጠ፡ ብኸምኡ ድማ ከም ዘይራኸቡ ወይ ከም ዘይተዓረቑ ገበሮም፤ ምኽንያቱ ብርሃን ምስ ጸልማት እንታይ ምሕዝነት ኣለዎ? 2 ቈረንቶስ 6:14። ግናኸ ግዜ ኣብ መንጎኦም ከም ዝመቐለ፡ መዓልቲ ንብርሃን፡ ለይቲ ድማ ንጸልማት፡ ብቐጻሊን ስሩዕን ምትኽኻእ። ጸልማት ሕጂ ብብርሃን እንተ ተበተነ እኳ፡ ንዘለኣለማዊ ስደት ግና ኣይተፈርደን፡ የግዳስ ምስ ብርሃን ተራኡ ይወስድ፡ ቦታኡ ድማ ኣለዎ፡ ምኽንያቱ ጥቕሙ ኣለዎ፤ ምኽንያቱ፡ ከምቲ ብርሃን ንግሆ ንዕዮ መዓልቲ ዝሕግዝ፡ ከምኡ ድማ ጽላሎት ምሸት ንዕረፍቲ ለይቲ ይሕግዝ፡ ንሕና ድማ ጽቡቕ ጌርና ምእንቲ ክንምድቅስ መጋረጃታት ይስሕብ። እዮብ 7:2 ርአ። ኣምላኽ ግዜ ኣብ መንጎ ብርሃንን ጸልማትን ከምኡ ኢሉ መቒልዎ፡ ምኽንያቱ እዚ ዓለም ናይ ምሕውሓውን ለውጥን ምዃኑ መዓልታዊ ከዘኻኽረና ስለ ዝደለየ። ኣብ ሰማይ ፍጹምን ዘለኣለማዊን ብርሃን ኣሎ፡ ጸልማት ከኣ የልቦን፤ ኣብ ሲኦል ድማ ምሉእ ጸልማት ኣሎ፡ ብርሃን ከኣ የልቦን። ኣብ መንጎ እዞም ክልተ ዓለማት ዓብዪ መዓሙቕ ተሰሪሑ ኣሎ፤ ግናኸ ኣብዛ ዓለም እዚኣ ይለዋወጡ፡ ንሕና ድማ መዓልታዊ ካብ ሓደ ናብ ካልእ ንሰጋገር፡ ከምኡ ዝኣመሰለ ለውጢ ኣብ ኣድሕኖ ኣምላኽ ክንጽበ ምእንቲ ክንመሃር፡ ሰላምን ሽግርን፡ ሓጐስን ጓሂን፡ ሓደ ድማ ምስ ካልእ ክነጻጽር፡ ከምቲ ንብርሃንን ጸልማትን እንገብሮ ንኽልቲኡ ክንሰማማዕ፡ ንኽልቲኡ ድማ ብሓጐስ ክንቕበል፡ ካብ ክልቲኡ ድማ ዝበለጸ ክንገብር።

5. ኣምላኽ ብፍሉያት ኣስማት ካብ ንሓድሕዶም ከም ዝፈለጠም፡ ንብርሃን መዓልቲ፡ ንጸልማት ድማ ለይቲ ኢሉ ሰመዮ። ከም ጐይታኦም ድማ ኣስማት ሃቦም፤ ምኽንያቱ መዓልቲ ናቱ እያ፡ ለይቲ ድማ ናቱ እያ፡ መዝሙር 74:16። ንሱ ጐይታ ግዜ እዩ፡ መዓልትን ለይትን ክሳዕ ዝውድኡ፡ ርባ ግዜ ድማ ኣብ ውቅያኖስ ዘለኣለም ክሳዕ ዝውሓጥ ከምኡ ድማ ክኸውን እዩ። ኣብቲ ቐጻሊ ምትኽኻእ መዓልትን ለይትን ንኣምላኽ ንእመን፡ ንኽልቲኡ ድማ ንኽብሩ ንውፍይ፡ ብምሉእ መዓልቲ ንእኡ ብምስራሕን ብምሉእ ለይቲ ድማ ብእኡ ብምዕራፍን፡ መዓልትን ለይትን ድማ ኣብ ሕጉ ብምሕሳብ።

6. እዚ ናይ ቀዳማይ መዓልቲ ዕዮ ምንባሩ፡ ጽቡቕ ዕዮ መዓልቲ ድማ ነበረ። ምሸትን ንግሆን ቀዳማይ መዓልቲ ነበሩ። ጸልማት ምሸት ቅድሚ ብርሃን ንግሆ ነበረ፡ ምእንቲ ንእኡ መወከሲ ክኸውን፡ ከምኡ ድማ ንእኡ ከጕልሕን ዝያዳ ብሩህ ክገብሮን። እዚ ናይ ዓለም ቀዳማይ መዓልቲ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ናይ ሰሙን ቀዳማይ መዓልቲ እውን ነበረ። ንኽብሪ እታ መዓልቲ እዚኣ እምብኣር እዝንብል፡ ምኽንያቱ ሓድሽ ዓለም እውን ኣብ ቀዳማይ መዓልቲ ሰሙን፡ ብትንሳኤ ክርስቶስ፡ ከም ብርሃን ዓለም፡ ንግሆ ንግሆ ስለ ዝጀመረ። ብእኡ እቲ ንግሆ ካብ ላዕሊ ንዓለም በጺሕዋ እዩ፤ እቲ ንግሆ ኣብ ልብና እንተ ተበጊሱ ድማ ሕጉሳት ኢና፡ ንዘለኣለም ሕጉሳት።

1:6-13 ምድሪ ባዶ ነበረት፣ ግናኸ ብሓንቲ እተዘርበ ቃል ብሃብቲ ኣምላኽ መልአት፣ ንሳቶም ድማ ክሳብ ሕጂ ናቱ እዮም። እቲ ምጥቃሞም ንሰብ እተፈቕደ እኳ እንተኾነ፣ ካብ ኣምላኽ እዮም፣ ንኣገልግሎቱን ንኽብሩን ክጥቀሙሉ ኣለዎም። ምድሪ ብትእዛዙ ሳዕሪ፣ ኣሕምልቲ፣ ፍረታትን ተውጽእ። ካብቲ ፍርያት ምድሪ እንረኽቦ ዅሉ ረብሓ፡ ክብሪ ንኣምላኽ ክኸውን ኣለዎ። ብጸጋ፡ ኣብቲ ምንጪ ዝኾነ ኣምላኽ ምትእስሳር እንተሃልዩና፣ እቲ ግዝያዊ በረኸት ወይ ምሕረት ምስ ደረቀ እውን፡ ኣብኡ ክንሕጎስ ንኽእል ኢና።

ቁጽሪ 6-8 ኣብዚ ናይ ካልኣይ መዓልቲ ስራሕ፡ ማለት ናይ ጠፈር ምፍጣር ንርኢ። ኣብዚ እዚ ዝስዕብ ንርአ፦

1. ብዛዕባኡ ዘሎ ትእዛዝ ኣምላኽ፦ ጠፈር ይኹን። እዚ ናይ እብራይስጢ ቃል ምዝርጋሕ ወይ ምውጣጥ ማለት እዩ፡ ከም ዝተዘርግሐ ጨርቂ ወይ ከም ዝተዘርግሐ መጋረጃ። እዚ ኣብ ልዕሊ ምድሪ፡ ኣብ መንጎኣን ኣብ መንጎ ሳልሳይ ሰማያትን ዝርአ ዘበለ ኹሉ የጠቓልል። ንሱ ድማ ኣየር፡ ልዕልን ማእከላይን ታሕተዋይን ከባቢታቱ—ሰማያዊት ሉል፡ ከምኡውን ኣብ ላዕሊ ዘለዉ ኹሎም ብርሃናዊ ፍሉያት ክፋላትን ሉላትን እዩ። እዚ ጠፈር ክሳብ እቲ ከዋኽብቲ ዝተተኽሉሉ ቦታ ይበጽሕ፡ ከመይሲ ኣብዚ ጠፈር ሰማይ ተባሂሉ ኣሎ (ቁ. 14, 15)። ከምኡውን ክሳብ እቲ ኣዕዋፍ ዝነፍራሉ ቦታ ይበጽሕ፡ ከመይሲ እቲ እውን ጠፈር ሰማይ ተባሂሉ ኣሎ (ቁ. 20)።