ኦሪት ዘጸአት 13

ምዕራፍ 13 በዚህ ምዕራፍ ውስጥ የሚከተሉትን እናገኛለን።

I. እግዚአብሔር ለእስራኤል የሰጣቸው ትእዛዛት፣ 1. በኵር ልጆቻቸውን ሁሉ ለእርሱ እንዲቀድሱ (ቁ. 1, 2)። 2. ከግብፅ መውጣታቸውን በእርግጥ እንዲያስታውሱ (ቁ. 3, 4)፣ እናም ይህን በማስታወስ የቂጣ በዓልን እንዲጠብቁ (ቁ. 5-7)። 3. ይህን እውቀት በተቻለ መጠን በጥንቃቄ ለልጆቻቸው እንዲያስተላልፉ (ቁ. 8–10)። 4. ከብቶቻቸውን በኵር ለእግዚአብሔር እንዲለዩ (ቁ. 11–13)፣ እናም ይህንንም ለልጆቻቸው እንዲያስረዱ (ቁ. 14–16)።

II. እግዚአብሔር እስራኤልን ከግብፅ ካወጣቸው በኋላ የወሰደው ጥንቃቄ። 1. መንገዳቸውን ለእነርሱ መምረጡ (ቁ. 17, 18)። 2. በመንገድ ላይ መምራቱ (ቁ. 20–22)።

III. የዮሴፍን አጥንት መንከባከባቸው (ቁ. 19)።

ቁጥር 1-10 እዚህ ላይ ትውስታውን ለማስቀጠል ጥንቃቄ ተደርጓል፣

I. የግብፃውያን በኵሮች በተገደሉ ጊዜ የእስራኤል በኵሮች ስለመዳናቸው። ያንን ልዩ ሞገስ ለማስታወስ እና ለእርሱም ምስጋና ለማቅረብ፣ በኵሮች በሁሉም ዘመናት ለእግዚአብሔር እንደ ልዩ ንብረቶቹ እንዲቀደሱ (ቁ. 2) እና እንዲዋጁ (ቁ. 13) ተወስኗል። በፍጥረት መብት የፍጥረታት ሁሉ ባለቤትና ገዥ የሆነው እግዚአብሔር፣ እዚህ ላይ በተለይ የእስራኤላውያንን በኵሮች በመጠበቅ መብት የይገባኛል ጥያቄ ያቀርባል፡- “በኵርን ሁሉ ለእኔ ቀድስልኝ።” ወላጆች በኵር ልጆቻቸውን መጀመሪያ ለእግዚአብሔር በአክብሮት እስካላቀረቡ፣ በእነርሱ ላይ ያለውን መብት እስካላወቁ እና በተወሰነ ዋጋ ከእርሱ መልሰው እስካልተቀበሉ ድረስ የራሳቸው እንደሆኑ አድርገው ሊመለከቱ አይገባም ነበር። ልብ ይበሉ፣ 1. በልዩና በተለየ ምሕረት የተረፈልን ነገር ለእግዚአብሔር ክብር በልዩ መንገድ መወሰን አለበት፤ ቢያንስ ህይወታችን ወይም የልጆቻችን ህይወት ከጥፋት በዳነ ጊዜ፣ በሃይማኖታዊና በበጎ አድራጎት ስራዎች የተወሰነ የምስጋና መግለጫ መቅረብ አለበት። 2. የመጀመሪያውና ምርጡ የሆነው እግዚአብሔር የመጀመሪያውንና ምርጡን ሊያገኝ ይገባዋል፤ ለእርሱም በጣም የምንወደውንና በጣም ውድ የሆነውን ነገር አሳልፈን መስጠት አለብን። በኵሮች የቤተሰቦቻቸው ደስታና ተስፋ ነበሩ። ስለዚህም “የእኔ ይሆናሉ” ይላል እግዚአብሔር። በዚህ ዓለም ውስጥ በጣም የምንወደውን ነገር ለእርሱ ለመስጠት ፈቃደኞች ከሆንን፣ እግዚአብሔርን ከሁሉ በላይ እንደምንወደው (እንደሚገባን) ይታያል። 3. ለእግዚአብሔር የተቀደሰው የበኵሮች ቤተ ክርስቲያን ነው (ዕብ. 12:23)። ክርስቶስ በብዙ ወንድሞች መካከል በኵር ነው (ሮሜ 8:29)፣ እናም ከእርሱ ጋር ባላቸው አንድነት የተነሳ፣ እንደገና የተወለዱትና ከላይ የተወለዱት ሁሉ እንደ በኵሮች ይቆጠራሉ። ለእነርሱ የክብርና የኃይል ልቀት አለ፤ ልጆች ከሆኑ ደግሞ ወራሾች ናቸው።

II. ከግብፅ መውጣታቸው ትውስታም ሊቀጥል ይገባል፡- “ይህን ቀን አስታውሱ (ቁ. 3)። በህይወታችሁ ውስጥ እጅግ አስደናቂ ቀን፣ የብሔራችሁ ልደት፣ ወይም ከጭቆና በታች መሆን ያቆመበት የጎልማሳነት ቀን እንደሆነ በበጎ ምልክት አስታውሱት።” እንዲሁ የክርስቶስ ትንሣኤ ቀን መታወስ አለበት፤ ምክንያቱም በእርሱ ከሞት ባርነት ቤት ከክርስቶስ ጋር ተነስተናል። ቅዱሳት መጻሕፍት ክርስቶስ በዓመቱ በየትኛው ቀን እንደተነሳ በግልጽ አይነግሩንም (ሙሴ እስራኤላውያን ከግብፅ የወጡበትን የዓመቱን ቀን በየዓመቱ እንዲያስታውሱ እንደነገራቸው)፣ ነገር ግን በሳምንቱ በየትኛው ቀን እንደነበር በዝርዝር ይነግረናል፤ ይህም ይበልጥ ውድ የሆነውና ታላቅ ጠቀሜታ ያለው መዳን እንደመሆኑ በየሳምንቱ መታወስ እንዳለበት በግልጽ ያሳያል። “አስታውሱት፣ ጌታ በጠንካራ እጅ አውጥቷችኋልና።” ልብ ይበሉ፣ በማንኛውም መዳን ውስጥ የእግዚአብሔርና የኃይሉ መገለጥ በጨመረ ቁጥር፣ ይበልጥ የሚታወስ ይሆናል። አሁን፣ እንዲታወስ፣ 1. የቂጣ በዓልን በእርግጥ ሊጠብቁ ይገባል (ቁ. 5-7)። ማስታወስ ብቻ በቂ አልነበረም፣ ነገር ግን እግዚአብሔር ባዘዘው መንገድ የመታሰቢያውን በዓል ማክበር እና ትውስታውን ለመጠበቅ የተቋቋሙትን መንገዶች መጠቀም ነበረባቸው። እንዲሁ፣ በወንጌል ዘመን፣ ክርስቶስን ማስታወስ ብቻ ሳይሆን፣ እርሱን ለማስታወስ ይህን ማድረግ አለብን። ልብ ይበሉ፣ የቂጣ እገዳው ምን ያህል ጥብቅ እንደሆነ (ቁ. 7)፤ እርሾ መበላት ብቻ ሳይሆን፣ በየትኛውም ስፍራቸው ውስጥ መታየትም የለበትም። በዚህ መሠረት፣ የአይሁድ ልማድ ከፋሲካ በዓል በፊት ሁሉንም እርሾ ያለበትን እንጀራ ከቤታቸው ማውጣት ነበር፡ ያቃጥሉት ነበር፣ ወይም ይቀብሩት ነበር፣ ወይም ደግሞ ፈጭተው በነፋስ ይበትኑት ነበር፤ ምንም እርሾ እንዳይቀርባቸው በቤታቸው ማዕዘናት ሁሉ በበራ ሻማ በትጋት ይፈልጉ ነበር። በዚህ ጉዳይ ላይ የታዘዘው ጥንቃቄና ጥብቅነት የታሰበው፣ (1.) በዓሉን ይበልጥ ክብረ በዓል ለማድረግ፣ እናም በዚህም ምክንያት ልጆቻቸው “ለምን እንዲህ ያለ ትልቅ ነገር ይደረጋል?” ብለው እንዲጠይቁና ይበልጥ እንዲያስተውሉ ለማድረግ ነበር። (2.) ሁሉንም ኃጢአት ከእኛ ለማስወገድ ምን ያህል በትጋት መትጋት እንዳለብን ለማስተማር ነበር (1 ቆሮ. 5:7)። 2. ልጆቻቸውን የዚህን ትርጉም ማስተማር እና ከግብፅ ስለመውጣታቸው ታሪክ መናገር አለባቸው (ቁ. 8)። ልብ ይበሉ፣ (1.) ልጆችን ገና በልጅነታቸው የእግዚአብሔርን እውቀት እንዲማሩ ጥንቃቄ መደረግ አለበት። ይህ ለካቴኪዝም ጥንታዊ ሕግ ነው። (2.) ልጆችን ገና በልጅነታቸው ከመጽሐፍ ቅዱስ ታሪኮች ጋር ማስተዋወቅ እና ለእነርሱ የተለመዱ እንዲሆኑ ማድረግ በተለይ ትልቅ ጥቅም አለው። (3.) እግዚአብሔር ለቤተ ክርስቲያኑ ያደረጋቸውን ታላላቅ ሥራዎች፣ በዘመናችን በአይናችን ያየናቸውን እና በጆሮአችን የሰማናቸውን እንዲሁም አባቶቻችን የነገሩንን፣ ለልጆቻችን መንገር ለእግዚአብሔር ክብር እና ለልጆቻችን ነፍስ ጥቅም ያለብን ዕዳ ነው። “በዚያም ቀን (በበዓሉ ቀን) ለልጅህ እነዚህን ታሳየዋለህ።” ሥርዓቱን በሚያከብሩበት ጊዜ፣ ሊያስረዱት ይገባል። ሁሉም ነገር በጊዜው ያምራል። ፋሲካ ምልክትና መታሰቢያ ሆኖ ተሾሟል፣ የጌታ ሕግ በአፍህ ውስጥ እንዲሆን። ልብ ይበሉ፣ የእግዚአብሔርን ሕግ ተጽዕኖ ሥር እንድንቆይ የእግዚአብሔርን ሥራዎች ትውስታ መያዝ አለብን። የእግዚአብሔር ሕግ በልባቸው ውስጥ ያላቸው ደግሞ በአፋቸው ሊኖራቸው ይገባል፣ እናም ራሳቸውን ይበልጥ ለማነሳሳትና ሌሎችን ለማስተማር ስለእርሱ ብዙ ጊዜ መናገር አለባቸው።

፲፫፥፩-፲ በግብፅ የነበሩ የሰውም የእንስሳም በኵሮች መጥፋት እንዲሁም እስራኤላውያን ከባርነት ነጻ መውጣታቸውን በማሰብ፣ የእስራኤላውያን ወንድ በኵሮች ለጌታ ተለዩ። በዚህም ሕይወታቸው በኃጢአት ማስተሰረያ ቤዛነት እንደተጠበቀ ተገለጠላቸው፤ ይህ ቤዛነትም በተገቢው ጊዜ ለኃጢአት የሚከፈል ነበር። ከሞት በዚህ መንገድ የተቤዠውን ሕይወታቸውንም አሁን ለእግዚአብሔር አገልግሎት እንዲቀደስ ማሰብ ነበረባቸው። ወላጆችም በበኵር ልጆቻቸው ላይ ምንም መብት እንዳላቸው አድርገው ማየት አልነበረባቸውም፤ ይህም በሥርዓት ለእግዚአብሔር እስካላቀረቧቸውና በእነርሱ ላይ ያለውን የእርሱን ባለቤትነት እስካልተቀበሉ ድረስ ነበር። በልዩ ጸጋ የተረፈልን ሁሉ ለእግዚአብሔር ክብር መዋል አለበት፤ ቢያንስ ደግሞ፣ በአመስጋኝነት የሚቀርብ የሃይማኖትና የበጎ አድራጎት ሥራ መደረግ አለበት።

ከግብፅ መውጣታቸው ትዝታ በየዓመቱ መታሰብ አለበት። የክርስቶስ ትንሣኤ ቀን መታወስ አለበት፤ ምክንያቱም በዚያ ቀን ከሞት ባርነት ቤት ከክርስቶስ ጋር አብረን ተነስተናልና። መጽሐፍ ቅዱስ ክርስቶስ የተነሣበትን የዓመቱን ቀን በግልጽ አይነግረንም፤ ነገር ግን የሳምንቱን ቀን በዝርዝር ይገልጻል። እጅግ የላቀው ነጻ መውጣት ስለሆነም፣ በየሳምንቱ መታወስ ይገባዋል። እስራኤላውያን የቂጣ በዓልን ሊያከብሩ ይገባል። በወንጌል ዘመን እኛ ክርስቶስን ማስታወስ ብቻ ሳይሆን፣ የእርሱን ቅዱስ እራት ማክበር አለብን። “ይህን የእኔን መታሰቢያ አድርጉት” ተብሏልና።

እንዲሁም ልጆችን የእግዚአብሔርን እውቀት ለማስተማር ጥንቃቄ መደረግ አለበት። ይህ የሃይማኖት ትምህርት የቆየ ሕግ ነው። ልጆችን ገና በልጅነታቸው የመጽሐፍ ቅዱስ ታሪኮችን ማስተዋወቅ እጅግ ጠቃሚ ነው። የእግዚአብሔርም ሕግ በልባቸው ያለው፣ ራሳቸውን ለመገንባትና ሌሎችን ለማስተማር ሲል፣ በአፉ ሊኖረውና ስለእርሱ ብዙ ጊዜ ሊናገር ይገባል።

13:11-16 ለመስዋዕትነት የማይውሉ የእንስሳት በኩራት በሌሎች ለመስዋዕትነት በሚውሉ ይለወጡ ነበር፥ አሊያም ይጠፉ ነበር። ነፍሳችን በእግዚአብሔር ፍትሕ ሥር የወደቀች ናት፥ በክርስቶስ መስዋዕትነት ካልቤዘች በስተቀር በእርግጥ ትጠፋለች። እነዚህ ስርዓቶች ጌታን መውደድና ማገልገል ግዴታቸው መሆኑን ዘወትር ያስታውሷቸው ነበር። በተመሳሳይ መልኩ፥ ጥምቀትና የጌታ እራት በትክክል ከተብራሩና ከተተገበሩ፥ የእምነት ምስክርነታችንንና ግዴታችንን እኛን ያስታውሱናል፥ እንዲሁም አንዱ ሌላውን እንድናስታውስ ዕድል ይሰጡናል።

ቁጥር 11-16 እዚህ ላይ፣

I. የበኩር ልጆቻቸውን ለእግዚአብሔር ስለመቀደስ ተጨማሪ መመሪያዎች።

1. የእንስሶቻቸው በኩራት እንደ ንብረታቸው ክፍል ለእግዚአብሔር መወሰን ነበረባቸው። ንጹሕ ከሆኑ እንስሳት የሆኑት—ጥጆች፣ ጠቦቶችና ፍየሎች—ወንዶች ከሆኑ መሠዋት ነበረባቸው (ዘፀ. 22:30፤ ዘኍ. 18:17, 18)። ርኩስ ከሆኑ እንስሳት የሆኑት፣ እንደ ውርንጫዎች ያሉት፣ በበግ መቤዠት ነበረባቸው ወይም አንገታቸው መቆረጥ ነበረበት። ርኩስ የሆነ ሁሉ (እኛ ሁላችንም በተፈጥሮ እንደሆንነው) ካልተቤዠ ይጠፋል (ቁ. 11, 13)።

2. የበኩር ልጆቻቸው መቤዠት ነበረባቸው፤ አሕዛብ ልጆቻቸውን ለሞሎክ እንደሚያቀርቡት በፍጹምም መሠዋት አልነበረባቸውም። የበኩር ልጆች ቤዛ ዋጋ በሕጉ (ዘኍ. 18:16) አምስት ሰቅል ተወስኖ ነበር። እኛ ሁላችንም የእግዚአብሔር ቁጣና መርገም ይገባን ነበር፤ በክርስቶስ ደም ግን ተቤዥተናል፣ የበኩር ልጆች ቤተ ክርስቲያን እንድንሆን። ልጆቻቸውን መቤዠት ነበረባቸው፣ እንዲሁም የርኩስ እንስሳት በኩራትን፤ ልጆቻችን በተፈጥሮ የረከሱ ናቸውና። ንጹሕ ነገርን ከርኩስ ማን ሊያወጣ ይችላል?

II. ልጆቻቸውንና የሚመጡ ትውልዶችን ሁሉ ከጊዜ ወደ ጊዜ በዚህ ጉዳይ ስለማስተማር ተጨማሪ መመሪያዎች።

የሚገመተው፣ ሁሉንም በኩራት በዚህ መንገድ ሲወሰኑ ሲያዩ ትርጉሙን ይጠይቃሉ፤ ወላጆቻቸውና አስተማሪዎቻቸውም (ቁ. 14–16) በበኩር ልጆቻቸውና በሁሉም በኩራቶቻቸው ላይ የእግዚአብሔር ልዩ ባለቤትነት ከአጥፊው መልአክ ሰይፍ በልዩ ሁኔታ በመጠበቁ ላይ የተመሠረተ እንደሆነ ሊነግሯቸው ይገባል። በዚህ መንገድ ነፃ ከወጡ በኋላ፣ እርሱን ማገልገል አለባቸው።