ኦሪት ዘሌዋውያን 14

14:1-9 ካህናት ንለምጻማት ኬንጽሁ ኣይከኣሉን፤ ግናኸ እግዚኣብሔር ነቲ ለምጺ ምስ ኣርሓቖም፡ ናብ ስርዓታት ኣምላኽን ማሕበር ህዝቡን ዳግማይ ንምእታዎም፡ ብዙሕ ሕግታት ኪሕሎ ነበሮ። እዚ ንብዙሕ ግዴታታትን ተግባራትን ናይ ብሓቂ ዝንስሑ ሓጥኣን፡ ከምኡውን ንግዴታታት ኣገልገልቲ ብዛዕባኦም የመልክት። እዚ ንመንፈሳዊ ለምጺ ሓጢኣት እንተ ኣሰኪዕናዮ፡ ካብቶም ብዘይ ስርዓት ዝመላለሱ ሰባት ክንርሕቕ እንከሎና፡ ንዕኦም ከም ጸላእቲ ጌርና ኽንሕዞም ኣይግብኣናን፡ የግዳስ ከም ኣሕዋት ክንገንሕ ይግባእ። ከምኡውን ኣምላኽ ብጸግኡ ናብ ንስሓ ምስ ኣምጸኦም፡ ብልእስናን ብሓጎስን ብቕንዕና ዝመልኤ ፍቕርን ዳግማይ ኪቕበሉ ይግባእ። ሓጥኣን ከይተባብዑን፡ ዝንስሑ ድማ ከይዕንቀፉን ኩሉ ሳዕ ክንጥንቀቕ ይግባእ። እቲ ለምጺ ከም ዝሓወየ እንተ ተረኺቡ፡ እቲ ካህን በቲ ኣብዚ ተገሊጹ ዘሎ ፍሉይ ስርዓት ኬውጅሖ ይግባእ። እተን ክልተ ኣዕዋፍ፡ ሓንቲ ተሐሪዳ፡ እታ ኻልአይቲ ድማ ኣብ ደም እታ ዝተሐርደት ዕዋፍ ጠቢቓ፡ ድሕሪኡ ተፈንየት፡ ክርስቶስ ምእንቲ ሓጥኣን ደሙ ምፍሳሱን፡ ምትንሳኡን ናብ ሰማይ ምዕራጉን የመልክታ ይኾና። እቲ ካህን ንለምጻም ካብ ሕማሙ ጽሩይ ምዃኑ ምስ ኣወጀ፡ ካብ ኩሉ ዝተረፈ ምልክታት ናይቲ ሕማም ርእሱ ኬንጽህ ይግባእ። ከምኡ ድማ እቶም ንምሕረት ሓጢኣቶም ምጽንናዕ ዝረኸቡ፡ ብጥንቃቐን ብሓርፋፍ ምሕላውን ካብ ሓጢኣት ርእሶም ኬንጽሁ ይግባእ፤ እቲ ኣብኡ ተስፋ ዘለዎ ዘበለ ዅሉ ርእሱ ኬንጽህ (ምቅዳስ) ስለ ዝግደስ።

ምዕራፍ 14 እቲ ዝሓለፈ ምዕራፍ ንሓደ ለምጻም ብስርዓታዊ ርኽሰት ከመይ ገይሮም ከም ዝፈርዱዎ ንካህናት መምርሒ ሂቡ ነይሩ። ንምሕዋዩ ዝኸውን መድሃኒት ኣይተዋህበን፤ ግናኸ ኣምላኽ ምስ ኣሕወዮ፣ ካህናት ከመይ ገይሮም ከም ዘንጽሁዎ ኣብዚ ምዕራፍ እዚ መምርሒ ተዋሂቡዎም ኣሎ። እቲ ኣብዚ ዘሎ ፍወሳ ንስርዓታዊ ክፋል ሕማሙ ጥራይ ዝኸውን እዩ፤ ግናኸ ክርስቶስ ንኣገልገልቱ ዝሃቦ ስልጣን ንለምጻማት ንምሕዋይን በዚ ድማ ንምንጻህን እዩ ነይሩ። ኣብዚ ድማ፣

I. እቲ ለምጻም ንጹህ ምዃኑ ብፍሉይ ስርዓት ዝግለጸሉ ኣዋጅ (ቁ. 1-9)።

II. ድሕሪ ሾሞንተ መዓልቲ ንኣምላኽ ከቕርቦ ዝነበሮ መስዋእትታት (ቁ. 10–32)።

III. ምልክታት ለምጺ ዝረኣየሉ ቤት ከመይ ገይሩ ከም ዝካየድ (ቁ. 33–53)። ከምኡውን መደምደምታን ጠቕላላ ሓሳብ ናይዚ ኩሉ ነገር (ቁ. 54, ወዘተ.) ኣሎና።

ቁጥር 1-9 ኣብዚ፣

I. ሕማም ለምጺ ዘይሕወይ ሕማም ከም ዘይነበረ ይግመት። ናይ ዑዝያ ኽሳዕ መዓልቲ ሞቱ ቀጺሉ፣ ናይ ጌሓዚ ድማ ንዘርኡ ተሰጋጊሩ ነይሩ፤ ግናኸ ናይ ማርያም ንሾውዓተ መዓልቲ ጥራይ እዩ ጸኒሑ፤ ብዝሒ ግዜ እናሓለፈ ምስ ከደ ብዙሕ ግዜ ከም ዝሓዊ ክንገምት ንኽእል ኢና። ኣምላኽ ንነዊሕ እኳ እንተ ተቓለሰ፣ ንዘለኣለም ኣይተቓለስን።

II. ፍርዲ ናይቲ ሕማም ከምኡውን ናይቲ ምሕዋይ ናብ ካህን ይውሰድ ነይሩ። ካብ ሰፈር ወጺኡ ናብቲ ለምጻም ክኸይድ ነበሮ፣ ለምጹ ሓዊዩ እንተኾይኑ ንምርኣይ፣ ቁ. 3። ካህን ከም ካልእ ሰብ ብምቕራብ ናብቲ ለምጻም ስርዓታዊ ርኽሰት ከም ዘይረኸበ ክንገምት ንኽእል ኢና። ንድኻታት ለምጻማት ብምሕረት እዩ ካህናት ብፍላይ ከገልግልዎም ትእዛዝ ዝነበሮም፣ ምኽንያቱ ከናፍር ካህናት ፍልጠት ክሕዙ ኣለዎም፤ እቶም ኣብ መከራ ዘለዉ ድማ መከራኦም ከመይ ገይሮም ከም ዝጸውሩን ብእኡ ድማ ከመይ ገይሮም ጥቕሚ ከም ዝረኽቡን ክምሃሩ የድልዮም፣ ንንስሓ ንምምጻእ ቃል ምስ መቕጽዖ ብሓንሳብ የድልዮም፤ ስለዚ እቶም ሕሙማት እዞም መልእክተኛታት ጐይታ ሰራዊት ምስኦም እንተሃለዉዎም፣ እዞም ተርጐምቲ፣ ንቕንዕና ኣምላኽ ከርእይዎም፣ እዚ ጽቡቕ እዩ፣ እዮብ 33:23። እቲ ለምጻም ተዓጽዩ ምስ ነበረን ናብ ካህናት ክኸይድ ምስ ዘይከኣለን፣ ካህናት ናብኡ ክመጹ ምኽኣሎም ጽቡቕ ነይሩ። ሓደ እኳ ሓሚሙዶ? ንሽማግለታት፣ ንኣገልገልቲ፣ ይጸውዕ፣ ያዕቆብ 5:14። ናብ መንፈሳዊ ለምጺ ሓጢኣት እንተ ኣሰጋገርናዮ፣ እዚ ኸምዚ ይሕብር፣ ካብቶም ብዘይ ስርዓት ዝመላለሱ ሰባት ክንርሕቕ ከለና፣ ምእንቲ ኸይሓፍሩ፣ ከም ጸላእቲ ጌርና ኽንርእዮም የብልናን፣ የግዳስ ከም ኣሕዋት ጌርና ኽንገንሖም ኣሎና፣ 2 ተሰሎንቄ 3:15። ከምኡውን ኣምላኽ ብጸጋኡ እቶም ብሰንኪ ነውሪ ካብ ሕብረት ተኣጊዶም ዝነበሩ ናብ ንስሓ ምስ ኣምጽኦም፣ ብርህራሄን ብሓጐስን ብቕንዕና ፍቕርን እንደገና ክቕበልዎም ይግባእ። ከምዚ ድማ ጳውሎስ ብዛዕባ እቲ ካብ ቤተ ክርስቲያን ዝተኣገደ ቆሮንቶሳዊ፣ ንስሓኡ ምስ ኣርኣየ፣ ክቕበልዎ፣ ከጸናንዕዎ፣ ፍቕሮም ድማ ናብኡ ከረጋግጹ፣ 2 ቆሮንቶስ 2:7, 8፣ ኢሉ ኣዚዙ። ኣገልገልቲ ድማ ብጐይታና ስልጣን ምፍታሕን ምእሳርን ተዋሂቡዎም ኣሎ፤ ክልቲኡ ድማ ብብዙሕ ጥንቃቐን ብምስትውዓልን፣ ብዘይ ኣድልዎን ብዘይ ኣፈላላይ ሰብን፣ ንኣምላኽ ብቕንዕና ብምጽላይን፣ ንምህናጽ ስጋ ክርስቶስ ብቕንዕና ብምርኣይን ክካየድ ኣለዎ፣ ሓጥኣን ብዝሓለፈ ምሕረት ከይተባብዑ፣ ንስሓ ዝገበሩ ድማ ብዝሓለፈ ጭካኔ ከይተስፋዕዑ ኩሉ ግዜ ክጥንቀቕ ይግባእ። ኣብዚ ጉዳይ እዚ ጥበብን ቅንዕናን ንምምራሕ ይጠቅሙ።

III. እቲ ለምጺ ሓዊዩ ከም ዝነበረ እንተ ተረኺቡ፣ ካህን ብፍሉይ ስርዓት ክእውጆ ነበሮ። እቲ ለምጻም ወይ ፈተውቱ ንዚ ዕላማ እዚ ዝተታሕዛ ኽልተ ኣዕዋፍ (ዝኾነ ዓይነት ንጹህ በረኻዊ ኣዕዋፍ)፣ ከምኡውን ዕንጨይቲ ኣርዘ ሊባኖስ፣ ቀይሕ ሓርጭ፣ ከምኡውን ሂሶጵ ከዳልዉ ነበሮም፤ ምኽንያቱ እዚኦም ኩሎም ኣብቲ ስርዓት ክጥቀሙ ነበሮም።

1. ደምን ማይን ዝሓዘ ምድላው ክግበር ነበሮ፣ በዚ ድማ እቲ ለምጻም ክንጸግጸግ ነበሮ። ሓንቲ ኻብተን ኣዕዋፍ (ኣይሁድ ድማ እንተላይ ፍልልይ እንተነበረ፣ እታ ዝዓበየትን ዝሓሸትን ክትከውን ኣለዋ ይብሉ) ኣብ ልዕሊ ሓደ መሬታዊ ጽዋእ ማይ ምንጪ ክትቕተል ነበራ፣ ምእንቲ ደም እታ ዑፍ ነቲ ማይ ሕብሪ ኽትልውጦ። እዚ (ከም ገለ ካልኦት ዓይነታት) ኣብ ሞት ክርስቶስ ፍጻሜኡ ረኺቡ፣ ካብቲ ዝተወግአ ጐድኑ ማይን ደምን ምስ ወጸ፣ ዮሃንስ 19:34። ከምዚ ድማ ክርስቶስ ንነፍሲ ንምሕዋይን ንምንጻህን ይኣቱ፣ ብማይ ጥራይ ዘይኮነስ፣ ብማይን ደምን፣ 1 ዮሃንስ 5:6።

2. እታ ህያው ዑፍ፣ ምስ ሓደ ንእሽቶ ቀይሕ ሓርጭን ሓደ ቁጽሪ ሂሶጵን፣ ኣብ ዕንጨይቲ ኣርዘ ሊባኖስ ክትእሰር ነበራ፣ ኣብቲ ማይን ደምን ተነኪራ፣ እዚ ድማ ኣብቲ ክንጸግጸግ ዝነበሮ ሰብ ክንጸግጸግ ነበሮ፣ ቁ. 6, 7። ዕንጨይቲ ኣርዘ ሊባኖስ ንምልስቲ ሓይልን ጥዕናን ናይቲ ለምጻም የርኢ ነይሩ፣ ምኽንያቱ እዚ ዓይነት ዕንጨይቲ ኣይበስብስን እዩ። እቲ ቀይሕ ሓርጭ ድማ እንደገና ንጹህ ሕብሪ ምምላሱ የርኢ ነይሩ፣ ምኽንያቱ ለምጺ ከም በረድ ጻዕዳ ይገብሮ ነይሩ። እቲ ሂሶጵ ድማ እቲ ምስ ለምጺ ዝመጽእ ዝነበረ ዘይተደላዪ ሽታ ምውጋዱ የርኢ ነይሩ። እቲ ኣርዘ ሊባኖስ እቲ ዝዓበየ ተኽሊ፣ ሂሶጵ ድማ እቲ ዝተሓተ፣ ኣብዚ ኣገልግሎት እዚ ብሓንሳብ ተጠቒሞም ኣለዉ (1 ነገስት 4:33 ተመልከት)፤ ምኽንያቱ እቶም ኣብ ቤተ ክርስቲያን ዝተሓተ ደረጃ ዘለዎም ሰባት ኣብ ቦታኦም ክጠቕሙ ይኽእሉ እዮም፣ ከምቶም ዝበለጹ ሰባት፣ 1 ቆሮንቶስ 12:2። ገለ ሰባት እታ ዝተቐትለት ዑፍ ንክርስቶስ ንሓጢኣትና ዝሞተ፣ እታ ህያው ዑፍ ድማ ንክርስቶስ ንጽድቅና እንደገና ዝተንስአት ከም እትውክል ይገብሩዋ። እታ ህያው ዑፍ ኣብ ደም እታ ዝተቐትለት ዑፍ ምጥሓላ፣ ብቕዓት ሞት ክርስቶስ ንትንሳኤኡ ንጽድቅና ፍረ ዝገበሮ ምዃኑ የርኢ ነይሩ። ደሙ ምስኡ ናብ ቅድስቲ ቦታ ወሲዱ፣ ኣብኡ ድማ ከም ዝተሓርደ በጊዕ ተራእየ። እቲ ኣርዘ ሊባኖስ፣ ቀይሕ ሓርጭ፣ ከምኡውን ሂሶጵ፣ ኩሎም ኣብ ደም ክጥሓሉ ነበሮም፤ ምኽንያቱ ቃልን ስርዓታትን፣ ከምኡውን ኩሉ ግብሪ መንፈስ፣ ንምንጻሕና ሓይሎም ካብ ደም ክርስቶስ ይረኽቡ። እቲ ለምጻም ሾውዓተ ግዜ ክንጸግጸግ ነበሮ፣ ንምሉእ ምንጻህ ንምርኣይ፣ ዳዊት ድማ ነዚ ብምጥቃስ፣ “ብምሉኡ ሕጸየኒ” ኢሉ ጸለየ፣ መዝሙር 51:2። ናእማን ሾውዓተ ግዜ ክሕጸብ ተመሪሑ ነይሩ፣ 2 ነገስት 5:10።

3. እታ ህያው ዑፍ ድማ ኣብ ግልጺ መሮር ክትልቀቕ ነበራ፣ እቲ ለምጻም ምስ ጸረየ፣ ድሕሪ ሕጂ ኣብ ትሕቲ እገዳን ምእሳርን ከም ዘይነበረ፣ የግዳስ ናብ ዝደለየሉ ቦታ ክኸይድ ናጽነቱ ክወስድ ከም ዝኽእል ንምርኣይ። ግናኸ እዚ ብምብራር ዑፍ ናብ ሰማይ ምምልካቱ፣ ካብ ሕጂ ንላዕሊ ንሰማያዊ ነገራት ክደሊ፣ እዚ ሓድሽ ህይወት ኣምላኽ ዝመለሰሉ ድማ ንምድራዊ ነገራት ንምድላይ ጥራይ ከየጥፍኦ ምሕባር ነይሩ። እዚ ድማ ነቲ ክቡር ናጽነት ደቅና ኣምላኽ፣ እቶም ብጸጋ ካብ ሕማቕ ሕልና ዝተነጽበሩ፣ ዝበጽሑዎ የርኢ ነይሩ። እቶም ነፍሶም ቅድሚ ሕጂ ናብ ሓመድ ዝወረደት (መዝሙር 44:25)፣ ብሓዘንን ፍርሃትን፣ ሕጂ ኣብ ግልጺ ሰማይ ይበርሩ፣ ብኣኽናፍ እምነትን ተስፋን፣ ቅዱስ ፍቕርን ሓጐስን ድማ ናብ ላዕሊ ይዓርግ።

4. ካህን ድማ በዚ መሰረት ንጹህ ምዃኑ ክእውጅ ነበሮ። እዚ ብስርዓት ክካየድ የድሊ ነይሩ፣ ምእንቲ እቲ ለምጻም ባዕሉ ብምሕረት ኣምላኽ ኣብ ምሕዋዩ ዝያዳ ክነካእ፣ ካልኦት ድማ ምስኡ ንምዝርራብ ክዓግቡ። ክርስቶስ ካህናና እዩ፣ ኣቦ ድማ ኩሉ ፍርዲ፣ ብፍላይ ድማ ፍርዲ ለምጺ፣ ንኡ ኣረኪቡዎ ኣሎ። ብዘይ ምምላስ ፍርዱ፣ ዘይተነሳሕቲ ሓጥኣን ምስ ርኹሳት (እዮብ 36:14)፣ ካብ ቅድስቲ ከተማ ወጻኢ፣ ዘለኣለማዊ ግደኦም ክውሰነሎም እዩ፤ እቶም ብጸጋኡ ዝሓወዩን ዝነጽበሩን ድማ ናብ ሰፈር ቅዱሳን ክቕበሉ እዮም፣ ኣብኡ ድማ ርኹስ ነገር ኣይኣቱን። ክርስቶስ ንጹሃት ዝብሎም ብሓቂ ንጹሃት እዮም፣ ሰባት ብዛዕባኦም ዝብልዎ ድማ ክግድሶም የብሉን። ግናኸ ክርስቶስ መወዳእታ ናይዚ ሕጊ እዚ ንጽድቂ እኳ እንተነበረ፣ ኣብ መዓልትታት ስጋኡ ኣብ ትሕቲ ሕጊ ስለ ዝነበረ፣ እቲ ሕጊ ድማ ገና ዘይተሰረዘ ስለ ዝነበረ፣ ብተኣምር ዘሕወዮም ለምጻማት ናብ ካህን ከይዶም ርእሶም ከርእዩ፣ ንምንጻሖም ድማ ከም ሕጊ መስዋእቲ ከቕርቡ ኣዚዙ፣ ማቴዎስ 8:4፤ ሉቃስ 17:14። እቲ ዓይነት ብኣንጻሩ ክሳዕ ዝምለስ ክቕጽል ነበሮ።

5. እቲ ለምጻም ንጹህ ምዃኑ ምስ ተኣወጀ፣ ስጋኡን ክዳውንቱን ክሕጸብ፣ ኩሉ ጸጕሩ ድማ ክላጽይ ነበሮ (ቁ. 8)፣ ገና ሾውዓተ መዓልቲ ካብ ሰፈር ወጻኢ ክጸንሕ ነበሮ፣ ኣብታ ሾውዓይቲ መዓልቲ ድማ እንደገና ክገብሮ ነበሮ፣ ቁ. 9። ካህን ካብ ሕማም ንጹህ ምዃኑ ምስ ኣወጀ፣ ካብ ኩሉ ዝተረፈ ነገርን ካብ ኩሉ ካልእ ርኽሰትን ክሳዕ ዝከኣሎ ንጹህ ክገብር ነበሮ፣ ነዚ ድማ ግዜ ክወስድ ነበሮ። ከምዚ ድማ እቶም ብምንጻግ ደም ክርስቶስ ኣብ ሕልናኦም ምሕረት ሓጢኣቶም ዝረኸቡ፣ ብዝለዓለ ጥንቃቐን ምጥንቃቕን ካብ ኩሉ ርኽሰት ስጋን መንፈስን ርእሶም ከንጽሁ፣ ካብ ኣረጊት ሓጢኣቶም ድማ ብምሉኡ ርእሶም ከንጽሁ ኣለዎም፤ ምኽንያቱ እዚ ተስፋ እዚ ኣብኡ ዘለዎ ኩሉ ርእሱ ንምንጻህ ይግደስ።

ቁጽሪ 10-20 እምበኣር፣

I.